Από την Ιερά Μητρόπολη Χαλκίδος και τους συνεργαζόμενους Φορείς Ιατρικό Σύλλογο Ευβοίας, Φαρμακευτικό Σύλλογο Ευβοίας και το Τοπικό Παράρτημα του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού ανακοινώνεται ότι τα δύο ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΑΤΡΕΙΑ – ΦΑΡΜΑΚΕΙΑ (Χαλκίδος και Ιστιαίας), στα οποία εξυπηρετούνται συνολικά 300 άνεργοι και ανασφάλιστοι συνάνθρωποί μας, λειτουργούν από 1ης Οκτωβρίου 2014, ως εξής: Α. Κοινωνικό Ιατρείο – Φαρμακείο Χαλκίδος Στο κτίριο της Οικογενείας Αγγέλου Πνευματικού – Ευεργέτου της Ι. Μητροπόλεως, επί της οδού Μεσσαπίων 10 στη Χαλκίδα, κατά τις ημέρες Δευτέρα και Τετάρτη, από 15:00 έως 16:00 μ.μ..Β. Κοινωνικό Ιατρείο – Φαρμακείο Βορείου Ευβοίας:Στο κτίριο του ΚΕ.Σ.Ο. Ιστιαίας (Άνω Πλάτανος), κάθε Τετάρτη, από 17.00 έως 18.00 μ.μ.-Η Τράπεζα Τροφίμων και Ενδυμάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδος,λειτουργεί στο κέντρο της Χαλκίδας, σε ισόγειο κατάστημα επί της οδού Αντωνίου 15. Οι ημέρες και ώρες λειτουργίας της Τράπεζας παραμένουν οι κάτωθι:Δευτέρα: 10.00 π.μ. – 2.00 μ.μ.Τρίτη: 4.00 – 8.00 μ.μ.Τετάρτη: 10.00 π.μ. –2.00 μ.μ.Πέμπτη: 4.00 – 8.00 μ.μ.Παρασκευή: 4.00 – 8.00 μ.μ.

ΤΑ ΙΕΡΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΑΣ.

                          Περιεχόμενα:
1.Τα ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας μας

2.Το άγιο Βάπτισμα Η είσοδός μας στη ζωή της Εκκλησίας
α.Το όνομα
β. Λίγα λόγια για τον ανάδοχο, τα βαπτιστικά και τα μετά τη Βάπτιση
γ.Το Σύμβολο της Πίστεως (ΠΙΣΤΕΥΩ) και η ερμηνεία του

δ.ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΙΑΦΥΛΑΞΕΩΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ, διαβάστε στον σύνδεσμο εδώ:http://www.imchalkidos.gr/Site/ePost/PostAlone.asp?Lang=1&Rec=67

3.Το ιερό Μυστήριο του Χρίσματος
α. ΤΟ ΧΡΙΣΜΑ [του Ανδρέα Θεοδώρου, ομότιμου Καθηγητού Πανεπιστημίου Αθηνών]

4.Το ιερό Μυστήριο της Εξομολογήσεως Το λουτρό της μετανοίας
α. Συγχωρώ… άρα υπάρχω! (περίληψη από το  ομώνυμο κεφάλαιο του  βιβλίου του π. Βασιλείου Θερμού,
"Περάσματα στην απέναντι όχθη", εκδόσεις "Εν πλώ")
β. Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων
Η μετάνοια.

5. Η Θεία Λειτουργία Το Μυστήριο των Μυστηρίων
α.Η Ιερά Ακολουθία της Προσκομιδής.
Τα δώρα των χριστιανών για τη Θεία Λειτουργία
β. Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου , Ο Εκκλησιασμός

6.Ο Γάμος "Το μυστήριο τούτο μέγα εστίν"

α.Για τον γάμο και την οικογένεια 
β. Κείμενα και βιβλία για τον γάμο και την οικογένεια:
γ. Διαβάστε ακόμη:
δ.Η Ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου
Προσέγγιση και προεκτάσεις:
ε. Ο Γάμος, το Μυστήριο της Αγάπης
του (+) Πρωτ. Μιχαήλ Καρδαμάκη

7. Ευχέλαιο Εις ίασιν ψυχής και σώματος...

8.ΙερωσύνηΟι ποιμένες της Εκκλησίας
α. Τα άμφια των Κληρικών
β. Τα άμφια της αγίας Τραπέζης


1.Τα ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας μας
Τα Μυστήρια είναι εκείνες οι ιερές τελετές της Εκκλησίας μας, που αποτελούν αισθητά σημεία της θείας χάρης, μεταδίδουν στους πιστούς την ουράνια ευλογία, χαράσσουν βαθειά στο εσωτερικό των χριστιανών σωτηριώδεις συνέπειες, αναμορφώνουν ψυχικά τον άνθρωπο, τον μεταμορφώνουν σε καινή κτίση. Τα ιερά Μυστήρια είναι θεοσύστατα, δηλαδή τα συνέστησε ο ίδιος ο Χριστός. Η συνειδητή συμμετοχή όλων μας σε αυτά είναι απαραίτητη για την ένωσή μας με τον Θεό και τη σωτηρία μας.
Η σημασία των ιερών Μυστηρίων
Τα μυστήρια είναι ιερές τελετές της Εκκλησίας μας, που ιδρύθηκαν από τον ίδιο τον Χριστό. Παρέχουν στους πιστούς τη θεία χάρη και αποσκοπούν στην ευλογία ολόκληρης της ψυχοσωματικής υπόστασης του ανθρώπου. Τα ιερά μυστήρια είναι επτά:
1) Το βάπτισμα ενσωματώνει το βαπτισθέντα στο σώμα της Εκκλησίας.
2) Το χρίσμα σφραγίζει με τα χαρίσματα του Αγ. Πνεύματος τη νέα πνευματική ζωή που άρχισε με το βάπτισμα.
3) Η μετάνοια – εξομολόγηση αποκαθιστά την πνευματική υγεία της ψυχής, την οποία χάνει ο άνθρωπος με την αμαρτία.
4) Η θεία ευχαριστία τρέφει με το Σώμα και το Αίμα του Χριστού τα μέλη της Εκκλησίας, τα ενώνει εσωτερικά με τη θεότητα και τα θεοποιεί.
5) Η ιεροσύνη παρέχει με τη χειροτονία τους λειτουργούς της Εκκλησίας.
6) Ο γάμος δημιουργεί, ευλογεί και αγιάζει τη χριστιανική οικογένεια.
7) Το ευχέλαιο παρέχει τη σωματική ίαση στα ασθενούντα μέλη της Εκκλησίας, αλλά και την πνευματική τους υγεία με την άφεση των αμαρτιών.
Υπάρχουν ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας μας που είναι υποχρεωτικά για όλους τους πιστούς. Αυτά είναι το Βάπτισμα, το Χρίσμα, η Εξομολόγηση και η Θεία Ευχαριστία. Υπάρχουν και εκείνα που δεν είναι υποχρεωτικά για όλους τους πιστούς. Αυτά είναι ο Γάμος, η Ιερωσύνη και το Ευχέλαιο.
Άλλα Μυστήρια της Εκκλησίας μας τελούνται μόνο μία φορά στον πιστό, και συγκεκριμένα το Βάπτισμα, το Χρίσμα και η Ιεροσύνη. Άλλα είναι επαναλαμβανόμενα στη ζωή του πιστού, και συγκεκριμένα η Εξομολόγηση, η Θεία Ευχαριστία και το Ευχέλαιο. Ο Γάμος είναι μη επαναλαμβανόμενο Μυστήριο, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας ευλογεί την τέλεση ενός Γάμου και φιλανθρώπως επιτρέπει τη σύναψη δύο ακόμη.
Οι θεοσύστατες αυτές τελετές ονομάστηκαν μυστήρια για δύο λόγους. Πρώτον διότι, κατά τον Ιερό Χρυσόστομο, «έτερα ορώμεν και έτερα πιστεύομεν», δηλ. η Θεία Χάρη που μεταδίδουν είναι πραγματική, αλλά πνευματική, αόρατη στις φυσικές αισθήσεις. Δεύτερον, διότι δεν επιτρεπόταν να τα παρακολουθούν οι μη πιστοι ή οι ειδωλολάτρες, αλλά μόνον οί πιστοί. Τα αγία Μυστήρια της πίστεως δεν πρέπει να δίδονται σε ανθρώπους που ζουν βίο ασεβή, που τα χλευάζουν ή μπορεί να τα καταπατήσουν (Ματθ. ζ', 6). Καί φυσικά τα Μυστήρια της Εκκλησίας μας είναι τελείως διάφορα από τα αρχαία ειδωλολατρικά μυστήρια ή από τα «μυστήρια» που υπάρχουν σε σύγχρονες θρησκείες ή αιρέσεις.
Όλα τα Μυστήρια μεταδίδουν τη μία Θεία Χάρη, το καθένα με ειδική τελετή και είναι αναγκαία για τη σωτηρία μας. Παρέχουν στους πιστούς τη θεία χάρη και αποσκοπούν στην ευλογία ολόκληρης της ψυχοσωματικής υπόστασης του ανθρώπου. Είναι τα φανερά σημεία δια μέσου των οποίων μεταδίδεται στον άνθρωπο η ευλογία του Αγίου Πνεύματος. Όλα τα Μυστήρια συνδέονται στενά με το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.
Για να είναι έγκυρο και «κανονικό» ένα Μυστήριο, σύμφωνα με την Αποστολική παράδοση, είναι αναγκαία τα έξης στοιχεία:
    1. Ο «κανονικά» χειροτονημένος τελετουργός (Ιερέας ή Επίσκοπος).
    2. Τα αισθητά σημεία, δηλ.η ύλη του Μυστηρίου, που ποικίλλει ανάλογα με το Μυστήριο.
    3. Η ειδική Ιερολογία, δηλ. τα ειδικά για το καθένα Μυστήριο λόγια.

2.Το άγιο Βάπτισμα  Η είσοδός μας στη ζωή της Εκκλησίας
Η Εκκλησία μας έχει κατατάξει τη Βάπτιση μεταξύ των Μυστηρίων της. Κατά τον Μέγα Βασίλειο το Βάπτισμα είναι «θάνατος αμαρτίας, και ένδυμα φωτεινόν, και όχημα προς ουρανόν, και υιοθεσίας χάρισμα….», και κατά τον Γρηγόριο Ναζιανζηνό «βίου μετάθεσις, και κατακλυσμός αμαρτίας, και νου τελείωσις, και δεσμών έκλυσις…».
Το μυστήριο του Βαπτίσματος –όπως και όλα τα ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας μας- το ίδρυσε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ της Αναστάσεως και Αναλήψεως Του, με την προτροπή-εντολή προς τους μαθητές Του «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αυτούς τηρείν πάντα όσα ενετειλάμην υμίν» (Ματθ. 28.19). Αυτοί είναι και οι ιδρυτικοί του Μυστηρίου λόγοι, που σημαίνουν αυτά τα λόγια «πηγαίνετε και κάνετε μαθητές σας όλα τα έθνη, βαπτίζοντας τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντας τους να τηρούν και να φυλάγουν όλα όσα σας έδωσα σαν εντολές».
Με το Βάπτισμα εισέρχεται κάποιος επίσημα στους κόλπους της Εκκλησίας, μπορεί πλέον να μετέχει και των υπολοίπων μυστηρίων της Εκκλησία μας, απαλλάσσεται από κάθε προηγούμενη αμαρτία -παραμένοντας βέβαια σ΄ αυτόν, όπως σε κάθε άνθρωπο, η τάση, η ροπή προς την αμαρτία.
Της βαπτίσεως προηγείται η κατήχηση, οι ευχές που λέγονται από τον λειτουργό Ιερέα στην είσοδο του Ναού. Εκεί γίνεται η απόταξη του σατανά («αποτάσση τω σατανά;») και η σύνταξη με τον Χριστό («συντάση τω Χριστώ;»).
Στο ιερό Μυστήριο ο Ιερέας αγιάζει με δύο ευχές το νερό, τελεί μεγάλο Αγιασμό και μετά ευλογεί το λάδι, με το οποίο αλείφει ο ανάδοχος το βρέφος σε όλο το σώμα (όπως παλιά αλείφονταν οι αθλητές!). Στη συνέχεια εμβαπτίζεται το βρέφος από τον Ιερέα στην ιερά κολυμβήθρα τρεις φορές, εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.
Σκοπός του ΜυστηρίουΤο Βάπτισμα είναι Μυστήριο της Εκκλησίας μας, που ίδρυσε ο ίδιος ο Κύριος κατά το οποίο ο άνθρωπος βαπτιζόμενος σε αγιασμένο νερό με τριττή κατάδυση και ανάδυση, στο όνομα της Αγίας Τριάδας, αφ’ ενός μεν αποβάλλει την παλαιά φύση της αμαρτίας ( το προπατορικό αμάρτημα ), αφ’ ετέρου δε αναγεννάται σε μια καινούργια ύπαρξη φυτεμένη στη χάρη του Θεού.
Το Βάπτισμα είναι κορυφαίο μυστήριο και ονομάζεται «κυριακό» γιατί στην Αγία Γραφή υπάρχει ρητή πληροφόρηση, για την άμεση σύστασή του από τον Χριστό όταν Εκείνος είπε στους Αποστόλους: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος…».
 Με το Βάπτισμα ο άνθρωπος ενσωματώνεται μυστικά στο άχραντο Σώμα του Χριστού καθώς γίνεται επίσημα μέλος της Εκκλησίας και έχει το δικαίωμα συμμετοχής και στα υπόλοιπα μυστήρια της Εκκλησίας.
Ο προπάτορας Αδάμ με την παράβασή του μας έντυσε το χιτώνα της φθοράς, μας κληροδότησε μια φύση χαλασμένη στην οποία μπαίνουμε όλοι ανεξαίρετα οι άνθρωποι με τη φυσική μας γέννηση. Αυτή η φθορά εμποδίζει την είσοδό μας στη βασιλεία του Θεού. Με το Βάπτισμα πετυχαίνουμε τον αφανισμό αυτής της φθοράς και ντυνόμαστε το Χριστό.
Αμέσως μετά γίνονται
α) το μυστήριο του Χρίσματος, δηλ. η άλειψη με Άγιο Μύρο σε σημεία του σώματος (*το Άγιο Μύρο όλοι οι Ιεροί Ναοί το προμηθεύονται από την Μητρόπολη τους. Η κάθε Μητρόπολη το λαμβάνει από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, η οποία με τη σειρά της το παίρνει από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Κάθε Μεγάλη Πέμπτη το παρασκευάζει με ειδική τελετή και ιερά Ακολουθία ο Οικουμενικός πατριάρχης και οι Ορθόδοξες Εκκλησίες το προμηθεύονται από εκεί σε ένδειξη σεβασμού και αφοσιώσεως στη μητέρα Εκκλησία μας.)
β) η τριχοκουρία, δηλ. η κοπή σε σχήμα σταυρού τριχών της κεφαλής του βαπτισμένου, ως ένδειξη προσφοράς προς την Εκκλησία.
Ακολουθούν,
γ) η τοποθέτηση του Σταυρού στο στήθος του βαπτισθέντος,
δ) ο «χορός» γύρω από την κολυμβήθρα, ψάλλοντας τον ύμνο «όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε»
ε) η ανάγνωση του Αποστόλου και του Ευαγγελίου, και
στ) η θεία Κοινωνία.


α.Το  όνομα

Τα ονόματα ανέκαθεν είχαν σπουδαία σημασία για την ανθρώπινη επικοινωνία και κατανόηση, δεδομένου ότι έπαιζαν το ρόλο των στοιχείων εκείνων με τα οποία γινόταν γνωστή η δήλωση προσώπων, ζώων και αντικειμένων. Το όνομα γρήγορα εξελίχθηκε σε μέσο με το οποίο δηλώνεται κάποιο πρόσωπο ή πράγμα. Αν αυτό έχει σημασία για το φυτικό και ζωϊκό κόσμο, πόσο μάλλον για τον άνθρωπο, στον οποίο είναι εντονότερος ο προσωπικός χαρακτήρας, τα δε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εμφανίζονται σε διαφορετικούς ανθρώπους με τρόπο διάφορο και ανεπανάληπτο. Το όνομα και η ονοματοδοσία δεν εξελίχθηκαν άσχετα προς τον ιστορικό βίο και τις περιπέτειες των λαών. Μέσω των ονομάτων μπορεί να παρακολουθήσουμε την ιστορική πορεία ενός ολόκληρου έθνους. Συχνά τα ονόματα ασκούν επάνω μας γοητεία και δύναμη, ενώ άλλα αποστροφή. Αυτό συμβαίνει επειδή τα φέροντα τα ονόματα αυτά πρόσωπα συνδέονται με καλές αναμνήσεις του παρελθόντος στην πρώτη περίπτωση και με αρνητικές εμπειρίες και καταστάσεις στη δεύτερη. Συχνά τα ονόματα είναι διακριτικά του θρησκεύματος του φέροντος προσώπου και συνδέονται με τις φιλοσοφικές ή κοινωνικές πεποιθήσεις των ανθρώπων. 

Το όνομα στους Εθνικούς

Οι Έλληνες διακρίθηκαν περισσότερο από κάθε άλλο λαό για τον πλούτο των προσωπικών ονομάτων. Η χαρά και η υπερηφάνεια των Ελλήνων ήταν το προσωπικό τους όνομα, ποτέ το επάγγελμα ή ο τίτλος. Η έλλειψη ονομάτων και ονοματοδοσίας από κάποιο λαό θεωρούνταν ανέκαθεν έλλειψη πολιτισμού. Αντίθετα μ' αυτό που συνέβαινε στους πρωτόγονους λαούς, στους πολιτισμένους οι άνθρωποι φέρουν προσωπικά ονόματα, τα οποία και λαμβάνουν με πράξη ονοματοδοσίας . Στους Αρχαίους Έλληνες το όνομα δινόταν στο βρέφος ή κατά τη γέννησή του ή κατά την όγδοη ημέρα από τη γέννηση. 

Το όνομα στην Παλαιά Διαθήκη

Στην Παλαιά Διαθήκη βλέπουμε πως ο άνθρωπος, ως το τελειότερο των δημιουργημάτων, από την πρώτη στιγμή φέρει ιδιαίτερο όνομα, δηλωτικό της ατομικότητας και μοναδικότητάς του, και μ' αυτό διακρίνεται από τα άλλα πρόσωποα που βρόσκονται μαζί του. Ο Δημιουργός καλεί τον πρωτόπλαστο ΑΔΑΜ με το όνομά του, ενώ εκείνος δίνει ονόματα στα ζώα και στη γυναίκα του.
Οι Ιουδαίοι έδιναν το όνομα στο βρέφος αμέσως με τη γέννησή του, ενώ αργότερα κατά την όγδοη ημέρα από τη γέννηση. Μάλιστα η κατά την όγδοη ημέρα ονοματοδοσία συνδέθηκε με την περιτομή. Η πράξη αυτή ήταν σε χρήση την αρχαιότητα στους Αιγύπτιους και Αιθίοπες . Απ' αυτούς την παρέλαβαν οι Εβραίοι. Η περιτομή είναι θρησκευτική πράξη που διατάχθηκε από τον ίδιο το Θεό, για ν' αποτελεί εμφανές σημείο καθενός που ανήκει στο Θεό, καθώς και της διαθήκης που συνήψε ο Θεός με τον Αβραάμ. Η σύνδεση της ιουδαϊκής περιτομής με την ονοματοδοσία φανερώνει ίσως τη μεγάλη σπουδαιότητα που και οι Ιουδαίοι προσέδιδαν στο όνομα και τη σημασία του για τη ζωή του ανθρώπου. 

Το όνομα στη χριστιανική διδασκαλία

Τη σημασία του ανθρωπίνου ονόματος παρέλαβε και ο Χριστιανισμός, ο οποίος την ανέδειξε και την προήγαγε, καθώς την απεγκλώβησε από τα ασφυκτικά χωροχρονικά δεσμά του παρόντος κόσμου τοποθετώντας την στην εσχατολογική διάσταση.
Πότε δίνεται το όνομα;
Το όνομα, κατά την τάξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας, δίνεται την όγδοη ημέρα από την γέννηση του βρέφους. Γιατί; Στην βιβλική αποκάλυψη ο αριθμός «επτά» είναι το σύμβολο του κόσμου που δημιούργησε ο Θεός « καόν λίαν», του κόσμου που είχε φθαρεί από την αμαρτία και παραδόθηκε στο θάνατο. Η εβδόμη είναι η ημέρα κατά την οποία ο Δημιουργός αναπαύθηκε και την ευλόγησε, είναι η ημέρα που εκφράζει τη χαρά και ευφροσύνη του ανθρώπου για τη δημιουργία ως κοινωνίας με το Θεό. Όμως η ημέρα αυτή είναι μια διακοπή εργασίας, όχι το πραγματικό τέλος της. Είναι η ημέρα της προσδοκίας, της ελπίδας του κόσμου και του ανθρώπου για λύτρωση, για την ημέρα που είναι πέρα από το «επτά», πέρα από τη διαρκή επανάληψη του χρόνου. Το αδιέξοδο αυτό ήλθε να καταβάλει η καινούργια ημέρα, που εγκαινίασε ο Χριστός με την Ανάστασή Του. Από «τη μια Σαββάτων» άρχισε ένας καινούργιος χρόνος, ο οποίος αν και εξωτερικά παραμένει μέσα στον παλαιό χρόνο αυτού του κόσμου και μετριέται σε σχέση με τον αριθμό «επτά», ο πιστός νιώθει πως είναι καινούργιος. Το «οκτώ» γίνεται πλέον σύμβολο του νέου αυτού χρόνου. 

Γιατί δίνεται το όνομα κατά την όγδοη ημέρα;

Η Εκκλησία τοποθετώντας την ονοματοδοσία κατά την όγδοη ημέρα θέλει να καταστήσει το αρτιγέννητο παιδί μέτοχο και κοινωνό αυτής της νέας πραγματικότητας και να καταδείξει σ'  αυτό τη δυναμική πορεία της καταξιωμένης ανθρώπινης ζωής, κατάληξη της οποίας είναι η Βασιλεία των Ουρανών. Βλέπουμε εδώ ότι η Εκκλησία θεωρεί το βρέφος που μόλις γεννήθηκε ως ολοκληρωμένο ήδη άνθρωπο, το αντιμετωπίζει με την ίδια πρόνοια που αντιμετωπίζει τον κάθε άνθρωπο. Το όνομα του ανθρώπου του δίνει ταυτότητα ως πρόσωπο και διαβεβαιώνει τη μοναδικότητά του. Γι'  αυτό και φροντίζει πλέον να του δώσει όνομα. Δεν θεωρεί το βρέφος απλά άνθρωπο, γενικά και αόριστα, ούτε σαν φορέα μιάς αφηρημένης κι απρόσωπης φύσης.Είναι πράγματι συγκλονιστικό το γεγονός ότι πολύ πρίν αναγνωρισθούν στα παιδιά τα ανθρώπινα δικαιώματα, πρίν ακόμη ιδρυθούν οι παγκόσμιες οργανώσεις για την προστασία των παιδιών, η Εκκλησία εφαρμόζοντας εδώ κι αιώνες τη φιλάνθρωπη , όσο κι αγνοημένη, πρακτική της προς όλους τους ανθρώπους με την ευχή της ονοματοδοσίας ομολογεί τη μοναδικότητα του συγκεκριμένου παιδιού κι αναγνωρίζει το θεϊκό δώρο της προσωπικότητάς του. 

Η ευχή της ονοματοδοσίας

Η Ευχή ονομάζεται έτσι επειδή με την ευλογία που παρέχει στο παιδί η Εκκλησία, οκτώ ημέρες μετά τη γέννησή του, το προσφωνεί για πρώτη φορά με το δικό του προσωπικό όνομα. Αυτό συμβαίνει όχι επειδή είναι η πρώτη φορά που η Εκκλησία το ευλογεί και του εύχεται- ήδη κάτι τέτοιο συνέβη την πρώτη ημέρα-, αλλά επειδή οι ευχές της πρώτης ημέρας απευθύνονται κυρίως στη μητέρα και δευτερευόντως στο παιδί. Αυτό το όνομα θα φέρει σ' όλη του τη ζωή και μ' αυτό το όνομα θα εισέλθει τελικά στην αναμενόμενη Βασιλεία του Θεού, προτύπωση της οποίας είναι η ημέρα αυτή της λήψεώς του.
Εκείνο που κάνει η ευχή είναι να καταδείξει το σκοπό του ανθρώπου, που είναι η ένωσή του με το Θεό. Γι' αυτό και δεν παραλείπει να εκφράσει το αίτημα της συνάψεώς του στην Εκκλησία και της τελειώσεώς του με τα άγια Μυστήρια του Χριστού. Μόνο, ως μέλος της Εκκλησίας, που θα γίνει με το Βάπτισμα, το παιδί θα ξεπεράσει τη διάσπαση της αμαρτίας. Έτσι γίνεται φανερό ότι η ευχή της ονοματοδοσίας στοχεύει στα Μυστήρια του Βαπτίσματος και του Χρίσματος και τη συμμετοχή του ανθρώπου στη Θεία Ευχαριστία. 

Η Ακολουθία της ονοματοδοσίας

Η ευχή εντάσσεται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της Ακολουθίας της ονοματοδοσίας , που τελείται στο ναό ή στο σπίτι. Το παιδί υποδέχεται ο ιερέας όχι μέσα στο Ναό, αλλά σον πρόναο. Εκεί τελεί και την Ακολουθία. Η καταβολή της διάταξης αυτής είναι δυνατό να αναζητηθεί στην πράξη της Αρχαίας Εκκλησίας, κατά την οποία οι προβαπτισματικές τελετές γίνονταν όχι στον κυρίως Ναό αλλά στο προαύλιο του βαπτιστηρίου . Μετά την ανάγνωση της ευχής της ονοματοδοσίας που εξετάσαμε ο ιερέας ευλογεί το στόμα, το μέτωπο και την καρδιά του παιδιού. Αυτό γίνεται όχι απλά και μόνο γιά να ευλογηθούν τα συγκεκριμένα μέρη του σώματος, αλλά κυρίως οι αντίστοιχες λειτουργίες τους: η λογική (στόμα), η νοητική(μέτωπο) και η ζωοποιητική ( καρδία ). Έτσι το παιδί, ως σύνολο ψυχοσωματικής οντότητας, παραδίδεται στην κυριολεξία στο Χριστό. Αυτός είναι ο λόγος που στη συνέχεια ψάλλεται και το απολυτίκιο της εορτής της Υπαπαντής « Χαίρε Κεχαριτωμένη , Θεοτόκε Παρθένε�».
Σήμερα, πολλές φορές, από διάφορους λόγους, όπως η άγνοια, η μη έγκαιρη απόφαση των γονέων για το όνομα που πρόκειται να δοθεί στο παιδί, και άλλες πρακτικά αίτια, η ονοματοδοσία συνδέθηκε με την Ακολουθία του Βαπτίσματος.
Γιατί γιορτάζουμε;
Ο άνθρωπος πλασμένος κατ' εικόνα Θεού είναι από τη φύση του προωρισμένος να γιορτάζει, να θυμάται το Θεό. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος λέγει χαρακτηριστικά « κεφάλαιον εορτής μνήμη Θεού». Έτσι η χριστιανική γιορτή δεν είναι μια θεωρητική, αφηρημένη και ανεύθυνη κατάσταση. Απεναντίας συνιστά την κοπιώδη πράγματι πορεία του ανθρώπου να επιστρέψει στο Θεό, στο άκτιστο Αρχέτυπό του από το οποίο και κατάγεται. Γι' αυτό η χριστιανική γιορτή, ως βίωμα χαράς και ευφροσύνης, δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί έξω από τη δοξολογία των έργων του Θεού και την εμπειρία της θείας δόξας, έξω από τη νέα πραγματικότητα που δημιούργησαν στον κόσμο τα γεγονότα της θείας Οικονομίας, της Σάρκωσης του Λόγου, του Σταυρού, του Πάθους και της Ανάστασης του Χριστού. Γεγονότα που έδωσαν νέο νόημα στο χρόνο, το χώρο, στον άνθρωπο, στον κόσμο, στην ίδια τη ζωή. 
Το περιεχόμενο της χριστιανικής εορτής μέσα στην Εκκλησία.
Ο άνθρωπος γιορτάζει γιατί γιορτάζει και ο Χριστός. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέγει ότι « Ημίν ο Χριστός τας εορτάς εκτετέλεκεν ». Το περιεχόμενο της εορτής είναι η χαρά του ανθρώπου. Η χαρά της σωτηρίας. Μια εμπειρία που βιώνεται μέσα στο Σώμα του Χριστού, την Εκκλησία, η οποία από τους Πατέρες χαρακτηρίζεται ως «Εκκλησία εορταζόντων αξίως του Πνεύματος». Μια εμπειρία που αποκτά αιώνιες διαστάσεις, γίνεται «τύπος της άνω χαράς», αφού Χριστός, Εκκλησία και έσχατα, Βασιλεία δηλαδή του Θεού, δεν χωρίζονται. Ο Θεός πιά δεν τιμάται σε ορισμένα μεγάλα γεγονότα, αλλά είναι σημείο αναφοράς και μνήμης του ανθρώπου σε κάθε στιγμή, σε κάθε ώρα, σε κάθε ημέρα, σε κάθε εορτή. Ο χρόνος στην εκκλησιαστική ζωή είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο ξεδιπλώνεται η αποκάλυψη, πραγματώνεται η σωτηρία του ανθρώπου και παίρνει αξία με το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως του Υιού και Λόγου του Θεού. Μπορεί πιά ο άνθρωπος να ξεπεράσει το εμπόδιο του χρόνου και να ζήσει το αιώνιο και το αληθινό. Μπορούμε όλοι μας να κάνουμε τη ζωή μας ένα διαρκές Πάσχα. Οι διάσπαρτες μέσα στο εκκλησιαστικό έτος εορτές αποτελούν ακριβώς κέντρα που οργανώνουν σε μια καινούργια διάσταση το χρόνο. Το Πάσχα, τα Χριστούγεννα, το Δεκαπενταύγουστο, η εορτή των Αγίων Αποστόλων, οι καθημερινές μνήμες Μαρτύρων και Αγίων, ο εβδομαδιαίος και ημερήσιος κύκλος των Ακολουθιών, οι υπόλοιπες εορτές, με τις νηστείες και τις Ακολουθίες τους, δίνουν στο χρόνο νέα κατεύθυνση και διάσταση. Η εορτή, λοιπόν, είναι αυτή η ύπαρξη της Εκκλησίας, όπου η Ανάσταση συνεχίζει να ενεργείται ως ιστορική πραγματικότητα και τοποθετεί τον πιστό μυστηριακά στον κόσμο της θείας ζωής. Είναι η οντολογική αίσθηση της όγδοης ημέρας, το κατ' εξοχήν καθολικό γεγονός της Εκκλησίας. 
Η ευχαριστιακή διάσταση της εορτής.
Η Μεταμόρφωση του χρόνου, η ανακαίνιση του κόσμου, η χαρά που δίνει ο Χριστός στον άνθρωπο, αλλά και η μίμηση της ζωής του Χριστού, η καινούργια ζωή που απαιτεί η χριστιανική εορτή, βιώνονται μέσα στην Εκκλησία, την Ευχαριστία και την μυστηριακή της ζωή. Η Εκκλησία, λέγει ο άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας , «σημαίνεται εν τοις μυστηρίοις », ζεί δηλαδή μέσα στα Μυστήρια. Αυτό σημαίνει πώς οι εορτές και οι τελετές της Εκκλησίας πηγάζουν από το ένα και μοναδικό μυστήριο του Χριστού.
Στη Θεία Ευχαριστία, μέσα στη Θεία Λειτουργία, την κατ' εξοχήν εορτή, είναι παρούσα όλη η Εκκλησία. Ο Χριστός είναι παρών αποκαλύπτοντας στον άνθρωπο την αλήθεια του Θεού. Οι άγιοι είναι και αυτοί παρόντες στη Θεία Ευχαριστία. Η Θεία Λειτουργία προσφέρεται και «υπέρ των εν πίστει αναπαυσαμένων , προπατόρων, πατέρων, πατριαρχών, προφητών, αποστόλων,�μαρτύρων, ομολογητών�εξαιρέτως της Παναγίας αχράντου, υπερευλογημένης ». Όχι όμως ως ικεσία από μας στο Θεό για τους Αγίους αλλα ως ευχαρισία . Η Θεία Ευχαριστία δεν προσφέρεται ως ευγνωμοσύνη του αγίου για το θρίαμβο που επιτέλεσε, αλλά προσφέρεται γιατί οι πιστοί χαίρονται και ελπίζουν στην μεσιτεία του κατά το χρόνο της εορτής του. Γι' αυτό όταν γιορτάζουμε πηγαίνουμε στην Εκκλησία. Γιορτάζω σημαίνει πηγαίνω στην Εκκλησία, συμμετέχω στη θεία λατρεία, κοινωνώ του Σώματος και του Αίματος του Χριστού, κοινωνώ με το Θεό. Γιορτάζω σημαίνει δεν είμαι μόνος, αλλά με το Θεό και τους αδελφούς μου. 
Γιατί τιμάμε τους Αγίους;
Τιμάμε τους Αγίους όχι ως θρησκευτικούς ήρωες , γιατί αυτό θα ήταν ειδωλολατρία, αλλά ως ζωντανά παραδείγματα βιώσεως της εν Χριστώ ανακαίνισης του ανθρώπου, ως «φώτα θεουργικά», ως φίλους αληθινούς του Θεού, ως κοινωνούς των παθημάτων και της δόξας του Χριστού, αλλά και ως οδηγούς των πιστών «εις πάσαν την αλήθειαν εν Πνεύματι Αγίω ». 

Οι εικόνες των Αγίων μας

Η τιμητική προσκύνηση των Αγίων πηγάζει από το γεγονός, ότι τιμήθηκαν και οι ίδιοι από το Θεό. Οι εικόνες των Αγίων μαρτυρούν αυτή την τιμή, η οποία τους απονεμήθηκε από το Θεό, κι έτσι παρακινούν κι εμάς προς μίμηση και παρόμοια πίστη. Ο Μέγας Βασίλειος λέγει ότι «η της εικόνς τιμή επί το πρωτότυπον διαβαίνει». Η τιμή, την οποία αποδίδουμε στην εικόνα, μεταβαίνει στο εικονιζόμενο πρόσωπο και σε τελική ανάλυση αναφέρεται στο Θεό. 
«Ακολουθούντες τη θεηγόρο διδασκαλία των Αγίων Πατέρων μας και την παράδοση της Καθολικής Εκκλησίας, διότι την αναγνωρίζουμε ως διδασκαλία του εν αυτή ενοικούντος Αγίου Πνεύματος, ορίζουμε με κάθε ακρίβεια και ομοφωνία να τοποθετούνται δίπλα στον άγιο και ζωοποιό Σταυρό επίσης και οι σεβαστές και άγιες εικόνες, οι οποίες κατασκευάζονται από χρώματα και ψηφιδωτές πέτρες ή από άλλο κατάλληλο υλικό, στους ιερούς ναούς του Θεού, στα ιερά σκεύη και άμφια, στους τοίχους και στα ξύλινα πλαίσια, στα σπίτια και στους δρόμους, δηλαδή οι εικόνες του Κυρίου και Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, της αχράντου Κυρίας μας, της Αγίας θεοτόκου , των τιμίων Αγγέλων και όλων των Αγίων και ευσεβών ανδρών».
( Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος)

Βιβλιογραφία

Γεωργίου Χ. Χρυσοστόμου, Ονοματοδοσία , εκδ . Πουρναρά , Θεσσαλονίκη 1991.
Σ. Δεμοίρου , Ονοματοθεσία του ανθρώπου των αρχαίων Ελλήνων και των Ελλήνων χριστιανών, Αθήναι 1976.
Κ. Μαντζουράνη , Τα κυριώτερα ονόματα των ελλήνων και ελληνίδων με σύντομον ιστορίαν των και την ετυμολογικήν και συμβολικήν σημασία των, Αθήναι 1951.

β.Λίγα λόγια για τον ανάδοχο, τα βαπτιστικά και τα μετά τη Βάπτιση
Ο ανάδοχος είναι ο εγγυητής απέναντι στη Εκκλησία, που αναπληρώνει την έλλειψη βούλησης του νηπίου και ομολογεί πίστη εξ ονόματος του νηπίου. Αναλαμβάνει την υποχρέωση να διδάξει -μαζί με τους γονείς - στο παιδί το περιεχόμενο της πίστης μας.
Επομένως, δεν μπορεί να είναι ανάδοχος
α) ο μη ορθόδοξος χριστιανός
β) οι μη γνωρίζοντες καλά τα θέματα της ορθοδόξου πίστεως και παραβιάζοντες εντολές και αποφάσεις της Εκκλησίας μας
γ) τα μικρά παιδιά (κάτω της ηλικίας των 18 ετών).
Καλό τέλος θα είναι ο ανάδοχος να είναι ένας και όχι περισσότεροι.
Τα βαπτιστικά ρούχα του παιδιού πρέπει, σύμφωνα με το συμβολισμό της Εκκλησίας, να είναι λευκά. Σήμερα οι ενδυματολογικές απαιτήσεις ντύνουν τα νεοβάπτιστα, προφανώς για λόγους επίδειξης, με «μοντελάκια» διαφόρων χρωμάτων και όχι λευκά, όπως και θα έπρεπε. Έτσι παραβιάζεται ένας ουσιαστικός συμβολισμός, που έχει τη θέση του: το λευκό χρώμα συμβολίζει την αγνότητα, την καθαρότητα, και ακόμη αυτό το ίδιο το Άγιο Πνεύμα.
Τα Μαρτυριάτικα (ή μαρτυρικά): Είναι ο μόνο σταυρός ή η εικόνα της Παναγίας. Τίποτε άλλο. Παρατηρούμε δυστυχώς κάποιες φορές να καρφιτσώνονται στα πέτα των προσκεκλημένων από στρουμφάκια μέχρι …κόκαλα, δόντια, ή σχήματα και απομιμήσεις του σταυρού, που καμία απολύτως σχέση δεν έχουν με την Εκκλησία και το Μυστήριο. Προτιμάτε πάντα καθαρό το σχήμα του σταυρού, χωρίς παραχαράξεις!
Το λάδι: Με αυτό ο Ιερέας χρίει το παιδί τελετουργικά πριν την τριπλή κατάδυση και ο ανάδοχος το αλείφει σε όλο το σώμα. Επιβάλλεται να είναι ελαιόλαδο αγνό και όχι σπορέλαιο. Στη λατρεία ό,τι χρησιμοποιείται πρέπει να είναι το καλύτερο.
Φωτογραφίες-βίντεο: Είναι ωραίο να υπάρχουν ενθύμια από τις σημαντικές στιγμές της ζωής μας. Όμως καλό είναι να συστήνετε στους ανθρώπους αυτούς να δείχνουν τον ανάλογο σεβασμό στο χώρο και στο Μυστήριο, αποφεύγοντας φωνές ή βιαστικές κινήσεις και παρατηρήσεις, οι οποίες προσβάλουν την τέλεση του μυστηρίου. Καλό θα είναι όλοι να θυμόμαστε ότι στο Ναό οφείλουμε να κάνουμε μόνο προσευχή, σήμερα για τη βάπτιση του νέου μέλους της ενορίας μας, και το χρέος της προσευχής το οφείλουμε όλοι μας και όχι μόνο οι Ιερείς!
Στολισμός της κολυμπήθρας: Καλό θα είναι να αποφεύγεται ο στολισμός της κολυμπήθρας, και για πρακτικούς λόγους. Η ομορφιά στο μυστήριο δεν είναι τα λουλούδια, ούτε τα χαλιά, αλλά ο ορθόδοξος τρόπος μετοχής και η αποφυγή της ματαιόδοξης υπερβολής.
Τέλος, καλό θα είναι οι μητέρες να φροντίζουν ώστε το παιδί που θα βαπτίσουμε να είναι κατά το δυνατόν ξεκούραστο (πολλά βρέφη νυστάζουν και κλαίνε), να μην έχει φάει πολύ νωρίτερα, ακόμη και να το προετοιμάσουν με μια επίσκεψη στο Ναό.
Καλό θα είναι βέβαια οι γονείς να κοινωνούν το παιδί τους, μαζί με τον ανάδοχο και τη λαμπάδα της Βαπτίσεως, κατά παράδοση τις επόμενες τρεις φορές, αλλά ας μην περιοριστούν μόνο σε τρεις, αλλά σε πολύ περισσότερες. Μάλιστα προσφέρονται οι καθημερινές θείες Λειτουργίες, που ο κόσμος είναι λιγότερος και η Θ. Λειτουργία τελειώνει πιο νωρίς, άρα και οι δυσκολίες θα είναι λιγότερες.
Καλό επίσης θα είναι τα παιδιά που βαπτίστηκαν να έχουν κάποια πνευματική επικοινωνία με τον Ιερέα που τα βάπτισε, είναι μια σχέση σίγουρα ωφέλιμη και στις δύο πλευρές.
Τι χρειαζόμαστε για τη Βάπτιση.
Για να τελέσουμε την βάπτιση, χρειαζόμαστε τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του παιδιού σας.
Αν δεν είστε ενορίτες μας και ανήκετε ενοριακά σε άλλον Ιερό Ναό, τότε απαιτείται να πάτε στην ενορία σας, έχοντας την ληξιαρχική πράξη γεννήσεως του παιδιού σας και να ζητήστε να κάνετε «μεταβίβαση», να σας επιτρέψει δηλαδή ο Ιερέας της ενορίας σας να κάνετε τη Βάπτιση σε άλλον Ναό.
Μετά τη Βάπτιση θα σας δώσουμε τη ληξιαρχική πράξη γεννήσεως του παιδιού σας συμπληρωμένη πλέον και με το βαπτιστικό όνομα, και θα πρέπει να τη δηλώσετε, σε εύλογο διάστημα, στο ληξιαρχείο που ανήκει η γέννηση. Στη συνέχεια, με τις νέες ληξιαρχικές πράξεις που θα πάρετε, θα δηλώσετε το βαπτισμένο πια παιδί σας στην οικογενειακή μερίδα σας.
Τέλος, θέλουμε ένα τέταρτο πριν από τη Βάπτιση να έλθουν στο γραφείο του Ναού μας οι γονείς και ο ανάδοχος, για να μας δηλώσουν το όνομα που θα λάβει στο παιδί, καθώς επίσης και τα στοιχεία του αναδόχου (όνομα, επώνυμο, κατοικία, επάγγελμα), που θα συμπληρώσουμε για το αρχείο του Ναού.

Να σας ζήσει λοιπόν και καλός χριστιανός !

γ.Το Σύμβολο της Πίστεως (ΠΙΣΤΕΥΩ) και η ερμηνεία του

Το Σύμβολο της Πίστεως είναι σύντομη ομολογία της πίστεώς μας μέσα στην οποία παρουσιάζονται περιληπτικά, με σαφήνεια και αυθεντικά τα βασικά δόγματα του χριστιανισμού.
Το «Πιστεύω» το λέμε κυρίως στο Μυστήριο του Βαπτίσματος αλλά και στις άλλες ακολουθίες. Με αυτό αναγνωρίζονται οι βαπτισμένοι από τους αβάπτιστους.
Στην αρχή υπήρχαν πολλά Σύμβολα: των Αποστόλων, του Αγίου Αθανασίου κ.λ.π. Αυτό που έχουμε σήμερα λέγεται Σύμβολο της Νίκαιας και της Κωνσταντινούπολης γιατί θεσπίστηκε στις Α΄ και Β΄ Οικουμενικές Συνόδους και είναι το μοναδικό που χρησιμοποιούν όλες οι χριστιανικές ορθόδοξες ομολογίες. Αναφέρεται περιληπτικά σε αυτά που πρέπει να πιστεύει κάθε ορθόδοξος χριστιανός.
Αποτελείται από 12 άρθρα (στίχους). Τα 7 πρώτα έγιναν στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο. Τα υπόλοιπα 5 στη Β΄. Στα 9 πρώτα άρθρα κυριαρχεί το ρήμα ‘πιστεύω’, στο 10 το ρήμα ‘ομολογώ’, στα 11 κ 12 το ‘προσδοκώ’.
Το 1ο άρθρο αναφέρεται στον Πατέρα

Τα άρθρα από 2ο μέχρι το 7ο στον Υιό.

Το 8ο στο Άγιο Πνεύμα

Το 9ο στην Εκκλησία.

Το 10ο στο Βάπτισμα.

Το 11ο στην Ανάσταση των νεκρών.

Το 12ο στην Δευτέρα Παρουσία.
ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
1. Πιστεύω εις ένα Θεόν, Πατέρα, παντοκράτορα, ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων.
Πιστεύω, ως ορθόδοξος Χριστιανός, σε έναν Θεό, Πατέρα, Κυρίαρχο του παντός, που δημιούργησε από το μηδέν και με απόλυτη ελευθερία και αγάπη τον ουρανό και τη γη. Δημιούργησε, δηλαδή, τόσο τον ορατό και υλικό, όσο και τον αόρατο και πνευματικό κόσμο.
2. Και εις ένα Κύριον Ιησούν Χριστόν, τον Υιόν του Θεού τον μονογενή, τον εκ του Πατρός γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων˙ Φως εκ Φωτός, Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού, γεννηθέντα, ου ποιηθέντα, ομοούσιον τω Πατρί, δι' ου τα πάντα εγένετο.
Πιστεύω και σ’ έναν Κύριο, τον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό, που είναι ο μονογενής Υιός του Θεού Πατέρα
και Γεννήθηκε απ’ Αυτόν προαιωνίως. Είναι φως, όπως και ο Πατέρας Του. Είναι αληθινός Θεός, επειδή γεννήθηκε από τον αληθινό Θεό. Ο Υιός δεν είναι δημιούργημα ή κτίσμα του Θεού, όπως πίστευαν διάφοροι αιρετικοί, αλλά έχει την ίδια Θεία ουσία με τον Πατέρα (είναι «ομοούσιος») και τα πάντα δημιουργήθηκαν δια του Υιού.
3. Τον δι' ημάς τους ανθρώπους και δια την ημετέραν σωτηρίαν κατελθόντα εκ των ουρανών και σαρκωθέντα εκ Πνεύματος άγιου και Μαρίας της Παρθένου και ενανθρωπήσαντα.
Ο Υιός του Θεού, για τη δική μας σωτηρία, κατέβηκε από την ουράνια δόξα Του στη γη και έλαβε σάρκα, όμοια με τη δική μας, από την Παρθένο Μαρία με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Έγινε δηλαδή άνθρωπος όμοιος σε όλα μ’ εμάς, εκτός από την αμαρτία και έζησε σε συγκεκριμένο χρόνο πάνω στη γη.
4. Σταυρωθέντα τε υπέρ ημών επί Ποντίου Πιλάτου και παθόντα και ταφέντα.
Σταυρώθηκε, έπαθε και τάφηκε για μας, όταν ρωμαίος επίτροπος της Ιουδαίας ήταν ο Πόντιος Πιλάτος.
5. Και αναστάντα τη τρίτη ήμερα κατά τας Γραφάς.
Και αναστήθηκε, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, την τρίτη ημέρα από τον τάφο, ενώ ήταν νεκρός.
6. Και ανελθόντα εις τους ουρανούς και καθεζόμενον εκ δεξιών του Πατρός.
Μετά την Ανάστασή Του ανέβηκε στον ουρανό με τη δύναμη που είχε ως Θεός, δοξάζοντας έτσι την ανθρώπινη φύση. Ανέβηκε και κάθισε στα δεξιά του Πατέρα Του.
7. Και πάλιν ερχόμενον μετά δόξης κρίναι ζώντας και νεκρούς· ου της βασιλείας ουκ έσται τέλος.
Θα έρθει και πάλι στον κόσμο με δόξα, σε χρόνο που τον γνωρίζει μόνο ο Θεός, για να κρίνει τους ζωντανούς και τους νεκρούς. Και η Βασιλεία Του δεν θα έχει τέλος.
8. Και εις το Πνεύμα το άγιον, το κύριον, το ζωοποιόν, το εκ του Πατρός εκπορευόμενον, το συν Πατρί και Υιώ συμπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον, το λάλησαν δια των προφητών.
Πιστεύω και στο Άγιο Πνεύμα, το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, που έχει κυριότητα και εξουσία. Ζωοποιεί όλη την κτίση και εκπορεύεται από τον Πατέρα. Είναι ομοούσιο με τον Πατέρα και τον Υιό. Προσκυνείται και δοξάζεται ισότιμα μαζί Τους. Καθοδήγησε τους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, που προείπαν για τον ερχομό του Σωτήρα.
9. Εις μίαν, αγίαν, καθολικήν και αποστολικήν Εκκλησίαν.
Πιστεύω και στην Εκκλησία. Είναι μία, επειδή μία είναι η κεφαλή της, ο Χριστός και μία η πίστη εκείνων που μετέχουν στη ζωή της. Είναι αγία, χωρισμένη από κάθε αμαρτία. Είναι καθολική, επειδή κατέχει όλη την αλήθεια και θέλει να συμπεριλάβει όλους τους ανθρώπους. Είναι αποστολική, επειδή διατηρεί ανόθευτη τη διδασκαλία των Αποστόλων και  επειδή οι επίσκοποι που την ποιμαίνουν είναι διάδοχοι εκείνων.
10. Ομολογώ εν βάπτισμα εις άφεσιν αμαρτιών.
Ομολογώ ένα βάπτισμα στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Μ’ αυτό αρχίζουμε την καινούρια ζωή μέσα στην Εκκλησία. Με αυτό συγχωρείται το προπατορικό αμάρτημα.
11. Προσδοκώ ανάστασιν νεκρών.
Πιστεύω και περιμένω την κοινή ανάσταση όλων των νεκρών. Θα αναστηθεί κάθε σώμα για να ενωθεί με την αθάνατη ψυχή του. Η ανάσταση όλων θα γίνει με τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου.
12. Και ζωήν του μέλλοντος αιώνος. Αμήν.
Προσδοκώ ότι, μετά την ανάσταση και την τελική κρίση όλων των ανθρώπων από τον Χριστό, θα αξιωθώ να απολαύσω την αιώνια ζωή, μαζί με όλους τους αγίους. Αμήν.
(Από την έκδοση της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας που έχει τίτλο: "ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ" - δια μεγάλους προσερχομένους στο άγιο Βάπτισμα - και την επιμελήθηκε ο θεολόγος κ. Γεώργιος Κομιώτης, Πρόεδρος της Δ.Ε. της Πανελληνίου Ενώσεως Θεολόγων Παραρτήματος Νομού Ηλείας).

δ. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΧΑΛΚΙΔΟΣ  ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΙΑΦΥΛΑΞΕΩΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ


Την υπ’ αριθμ. 77η Εγκύκλιό του προς τα μέλη της Τοπικής μας Εκκλησίας περί της διαφυλάξεως της ιερότητος του Μυστηρίου του Βαπτίσματος, εξαπέλυσε ο  Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος, η οποία αναγνώσθηκε σε όλες τις Ενορίες μας την παρελθούσα Κυριακή 17 Νοεμβρίου 2013 και το περιεχόμενό της, το οποίο, με την ευθύνη των Ιερέων, καθίσταται, πλέον, υποχρεωτικό, έχει ως εξής:
«Αγαπητοί Πατέρες και ευλογημένοι μου Χριστιανοί,
Παρατηρώ ότι, κατά τα τελευταία κυρίως χρόνια, μία επικίνδυνη τάση εκκοσμικεύσεως έχει εισέλθει και στον ιερό χώρο της θείας λατρείας, με αποτέλεσμα να χάνεται η ουσία των τελουμένων αγίων μυστηρίων, τα οποία και γελοιοποιούνται ενίοτε, με τις επιλογές μας και τη στάση μας. Με την αγάπη, λοιπόν, που σας έχω, αλλά και το αίσθημα μεγάλης ευθύνης το οποίο με διακατέχει, ως Επίσκοπο, σας παρακαλώ να προσέξετε πολύ αυτά που σήμερα σας γράφω και έχουν σχέση με το άγιο Βάπτισμα, το οποίο αποτελεί την θύρα της Βασιλείας των Ουρανών.
Πρέπει, κατ' αρχήν, όλοι να κατανοήσουμε ότι το Βάπτισμα δεν είναι παιγνίδι. Βαπτίζουμε τα παιδάκια μας στην βρεφική τους και τη νηπιακή ηλικία, εντάσσοντάς τα στο σώμα και τη Χάρη του Χριστού, την Αγία μας Εκκλησία, αλλ' αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει και να μετατρέψουμε την Εκκλησία μας (τον Ι. Ναό μας) σε παιδική χαρά.
Προς αυτήν την κατεύθυνση μας προϊδεάζουν, είναι αλήθεια, πολλά από τα προσκλητήρια, τα οποία, στην προσπάθειά τους να πρωτοτυπήσουν, δίνουν την εντύπωση ότι μας προσκαλούν σε «πάρτυ» και όχι σε μυστήριο. Ακολουθεί ο δήθεν στολισμός στον Ιερό Ναό, που αρχίζει από τα σκαλοπάτια της Εκκλησίας και επεκτείνεται τις περισσότερες φορές και εντός Αυτής και περιλαμβάνει μπαλόνια, κορδέλες, μίκυ μάους, λουλούδια, κ.λπ. Δυστυχώς, ούτε η κολυμβήθρα εξαιρείται από τέτοιους στολισμούς, ενώ και στις λαμπάδες, που συμβολίζουν το φως του Χριστού, ακόμη-ακόμη και στο μπουκάλι με το λάδι τοποθετούνται φιγούρες κινουμένων σχεδίων, αρκουδάκια, κουκλάκια και ο,τι άλλο επινοεί το εμπορικό δαιμόνιο, άσχετο πάντως με το μυστήριο. Αυτά όμως δεν είναι δυνατόν να συνεχισθούν. Πολλές φορές συμβουλεύσαμε, παραπονεθήκαμε, διδάξαμε σε κηρύγματα, ευκαίρως ακαίρως, τώρα ήλθε η ώρα της απαγορεύσεως. Τίποτε από όσα αναφέρθηκαν η άλλα αυτού του κοσμικού πνεύματος δεν επιτρέπεται στο εξής να τοποθετούνται στα σκαλοπάτια του Ιερού Ναού η, πολύ περισσότερο, εντός Αυτού. Εάν οπωσδήποτε επιθυμεί κάποιος να κάμει τέτοιους στολισμούς, τότε ας στολίσει την αίθουσα της δεξιώσεως η την οικία του. Δυστυχώς, όλα αυτά που κοστίζουν πολλά χρήματα, όπως και τα άλλα έξοδα των φωτογραφιών, βίντεο, κέντρων διασκεδάσεως κ.λπ. συνυπολογίζονται απερίσκεπτα και πάντως άδικα από τους ενδιαφερομένους στα έξοδα των μυστηρίων, με αποτέλεσμα να διακηρύττεται πλέον ότι τα μυστήρια της Εκκλησίας κοστίζουν και γι' αυτό προπαγανδίζονται ως απλά και φθηνά, συνεπώς και προτιμητέα, τα πολιτικά.
Αγαπητά μου παιδιά,
Σας παρακαλώ, να κατανοήσετε όσα με πολλή αγάπη σας έγραψα και να μη με παρεξηγήσετε. Σκεφθήτε, παρακαλώ, ότι θα μπορούσα να σιωπήσω και να είμαι καλός με όλους, υπάκουος σε όλων τις επιθυμίες. Πιστεύω, όμως, ότι δεν επιθυμείτε τέτοια ψεύτικη μεταχείριση, που θα έχει για μένα αυστηρότατη τιμωρία από το Θεό και για σας και τα σπλάγχνα σας οδυνηρές συνέπειες. Η αθεοφοβία και η ασέβεια παιδαγωγείται από το Θεό, για να συνέρχονται από την αναισθησία τους όσοι αναιδώς παρανομούν.
Με την ευκαιρία μάλιστα αυτής της επικοινωνίας, σας συνιστώ, να προσφέρετε στους συμμετέχοντες στη Βάπτιση, ως μαρτυρικά, «φλουράκια», που εικονίζουν το Χριστό και την Παναγία, τον τίμιο Σταυρό η μικρά εικονίδια του αγίου, του οποίου ο νεοφώτιστος έλαβε το όνομα. Και για την ενδυμασία θέλω να σας συμβουλεύσω. Η παράδοση της Εκκλησίας μας, θέλει λευκά τα ενδύματα του Βαπτισθέντος, προκειμένου, και δι' αυτού του τρόπου, να δηλώνεται η λευκότης και η λαμπρότης του άσπιλου και αμόλυντου ψυχικού χιτώνα, τον οποίο έλαβε ο νεοφώτιστος, ενδυσάμενος τον Χριστό. Δεν είναι, λοιπόν, αμαρτία και εντροπή να υπακούουμε, καλοπροαίρετα δεν λέγω, όχι σωστά όμως, σε ό,τι μας επιβάλλει η μόδα και όχι στην Εκκλησία, της οποίας γίνεται μέλος το παιδί μας με το Βάπτισμα;
Και οι μεγάλοι, ακόμη, πρέπει να προσέξουμε την συμπεριφορά μας και την ενδυμασία μας. Πολλοί εισέρχονται στον Ιερό Ναό με ενδυμασία αταίριαστη, δηλαδή άσεμνη, ενώ και η στάση τους στην Εκκλησία και η εν γένει συμπεριφορά τους δεν είναι η αρμόζουσα. Σχηματίζουν παρέες, συζητούν, αντί να προσεύχονται, αστειεύονται, γελούν, μασούν τσίχλες, κάποιοι μάλιστα και δεν διστάζουν να καπνίζουν ακριβώς στην είσοδο της Εκκλησίας. Είναι φοβερό να πέσουμε όλοι μας, Κληρικοί και Λαϊκοί, στα χέρια του ζώντος Θεού, ο Οποίος θέλει το Ναό Του οίκο προσευχής και διώχνει κακήν κακώς τους ασεβείς και αδιάντροπους.
Τελειώνοντας, αφού σας ευχαριστήσω εκ των προτέρων για την πιστή τήρηση των παραπάνω, θυμίζω, προς αποφυγήν παρεξηγήσεων και αποκατάστασιν της αληθείας, ότι για την τέλεση των Ιερών Μυστηρίων, μπορείτε, εάν θέλετε και ό,τι έχετε ευχαρίστηση να προσφέρετε, υπέρ του Ιερού Ναού και του προσωπικού του, επί αποδείξει. Θεωρώ δε περιττό, ως αυτονόητο, να βεβαιώσω ότι είναι απολύτως κατανοητή και η αδυναμία οιασδήποτε προσφοράς. Ευτυχώς, έχουμε Ιερείς που αγαπούν δίχως να απαιτούν.
Εύχομαι να έχετε πλούσια την ευλογία του Θεού στη ζωή σας και να χαίρεστε τα παιδιά σας, καμαρώνοντάς τα να προκόπτουν «σοφία και ηλικία και χάριτι, παρά Θεώ και ανθρώποις» (Λουκ. 2,  52).
Επί τούτοις διατελώ,
Μετά πατρικών παρακλήσεων, ευχών και αγάπης
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
†ο Χαλκίδος ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ»
Ιερά Μητρόπολις Χαλκίδος
Βάκη 21 - 341 00 Χαλκίδα
τηλ. 22210.60404-7, fax: 22210.61505
www.imchalkidos.gr - imchalkidos@yahoo.gr

3. Το ιερό Μυστήριο του Χρίσματος
Στο μυστήριο του Χρίσματος σφραγίζεται ο πιστός με το Άγιο Μύρο για να λάβει τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Η αναγέννηση του αγίου Βαπτίσματος είναι πλήρης. Αλλά, ο νεοφώτιστος είναι «νήπιος εν Χριστώ» και έχει ανάγκη βοηθείας, που δίδεται σ' αυτόν με το Άγιο Πνεύμα κατά την τέλεση του Χρίσματος. Το έργο του Αγίου Πνεύματος στο νεοφώτιστο είναι η ειδική και ποικίλη χάρη, που αρχίζει σαν «Σφραγίδα δωρεάς Πνεύματος Αγίου».
Όλα τα Ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας μας θεμελιώνονται επάνω στις ιερές και αλάθητες σελίδες του Ευαγγελίου. Οι ιδρυτικοί, όπως λέγονται, λόγοι των Μυστηρίων είναι λόγοι αυτού του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού ή των αγίων Μαθητών και συνεχιστών του έργου Του. Μέσα σ' αυτά είναι και το Χρίσμα.

Το Χρίσμα είναι το Μυστήριο που ακολουθεί μετά το Βάπτισμα, με το όποιο «γεμίζει ο νεοφώτιστος από το Άγιο Πνεύμα, το όποιο τον ενισχύει και τον κατευθύνει στην πνευματική  ζωή». Το Μυστήριο του Χρίσματος βασίζεται στα εξής θεόπνευστα λόγια του Κυρίου: «ο πιστεύων εις εμέ, καθώς είπεν η γραφή, ποταμοί εκ της κοιλίας αυτού ρεύσουσιν ύδατος ζώντος. Τούτο δε είπε περί του Πνεύματος ου έμελλαν λαμβάνειν οι πιστεύοντες εις αυτόν» (Ίωάν. ζ' 38-39). Είπε δηλαδή ο Κύριος ότι, όσοι θα πίστευαν σ΄ Αυτόν, θα έπαιρναν το Άγιο Πνεύμα. Αυτό δε ακριβώς το Άγιο Πνεύμα χορηγείται με το Μυστήριο του Χρίσματος. Το Βάπτισμα μας εξαγνίζει και μας παρέχει την δυνατότητα να δεχθούμε το Χρίσμα και δι' αυτού το Άγιο Πνεύμα.
Στην πρώτη Εκκλησία οι Απόστολοι έβαζαν τα χέρια τους πάνω στα κεφάλια των βαπτιζομένων για να τους μεταδώσουν την Χάρη του Αγ. Πνεύματος. Όμως με την πάροδο του χρόνου και καθώς αύξανε ο αριθμός των πιστών, η επίθεση των χειρών αντικαταστάθηκε με την τέλεση του χρίσματος κατά την οποία ο ιερέας χρίει σταυροειδώς τα μέλη του σώματος του βαπτιζόμενου με Άγιο Μύρο (μίγμα ελαίου με άλλες 40 αρωματώδεις ουσίες οι οποίες συμβολίζουν τα χαρίσματα του Αγ. Πνεύματος ) εκφωνώντας σε κάθε χρίση την ευχή: «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος αγίου. Αμήν».
Το Χρίσμα είναι ένα μυστήριο που συνδέεται πλέον άμεσα με το Βάπτισμα. Γίνεται αμέσως μετά το βάπτισμα, όπως αμέσως μετά την ανάδυση του Χριστού στον Ιορδάνη κατέβηκε το Πνεύμα το Άγιο με μορφή περιστεριού. Με το Χρίσμα ο άνθρωπος δεν αποτελείται πλέον μόνο από σώμα και ψυχή, αλλά και από τη Χάρη του Αγ. Πνεύματος.
Με το μυστήριο του Χρίσματος το Άγιο Πνεύμα επισκιάζει τον νεοφώτιστο. Τον ενισχύει. Τον οπλίζει στους αγώνες του ενάντια στο διάβολο. Μεταδίδονται στον χριόμενο ανεξίτηλα στην ψυχή του τα χαρίσματα του Αγη. Πνεύματος. Ολόκληρος ο άνθρωπος γίνεται τώρα ναός του Θεού.
Το Χρίσμα δεν είναι συμπλήρωμα του μυστηρίου του Βαπτίσματος, αλλά ένα ιδιαίτερο, αυτοτελές μυστήριο. Τα μυστήρια του Βαπτίσματος και του Χρίσματος γίνονται μια φορά για τον καθένα μας και δεν επαναλαμβάνονται. Όπως η φυσική γέννηση του ανθρώπου γίνεται μία και μόνη φορά, έτσι και η πνευματική μας αναγέννηση μέσω του Βαπτίσματος και του Χρίσματος μια μόνο φορά επιτελείται.

Τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου
Τα σημεία αυτά είναι τέσσερα:
   1. Το άγιο Μύρο - έλαιον από σαράντα αρώματα, που δηλώνουν «αισθητά» τα ποικίλα χαρίσματα του Άγιου Πνεύματος.
   2. Η ευχή του Ιερέα.
   3. Ηχρίση των κυρίων μερών του σώματος και
   4. Τα λόγια του Ιερέα: «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου. Αμήν».
Με τα «σημεία» αυτά ο Ιερέας δεν «τελεί» το Μυστήριο αυτό όπως τ' άλλα, αλλά μεταδίδει το Άγιο Πνεύμα.
Το Άγιο Μύρο
μυροΤο Άγιο Μύρο συμβολίζει την «ευωδία της Αγιοσύνης του Αγ. Πνεύματος» και την «ευωδία» του Χριστού.
Το Άγιο Μύρο έχει ως πρώτη ύλη του το λάδι. Παρασκευάζεται την Μεγάλη Πέμπτη –όταν χρειάζεται, συνήθως κάθε 10 χρόνια περίπου- στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, στην Κωνσταντινούπολη. Από εκεί το παραλαμβάνουν όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες.
Τα πολλά αρώματα συμβολίζουν την ποικιλία των χαρισμάτων που χορηγεί στον χριόμενο πιστό το Άγιο Πνεύμα.
Εκτός από το μυστήριο του Χρίσματος, το Άγιο Μύρο χρησιμοποιείται στα εγκαίνια των ναών.  Ο επίσκοπος τότε χρίει την Αγία Τράπεζα, τους τέσσερις τοίχους του ναού και τα ιερά σκεύη.
Η χάρη του Μυστηρίου
Η χάρη του Χρίσματος είναι τα ποικίλα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος (Γαλ. ε', 22-23 καί Α'Κορ. ιβ'4καί 8-11), τα οποία λαμβάνουν όλοι ανεξαιρέτως οι βαπτισμένοι. Εάν τα διατηρούν ή εάν τα αυξάνουν, με τη δύναμη πάλι του Αγίου Πνεύματος, είναι ένα μεγάλο θέμα πού συν δέεται και με την προαίρεση του καθενός. Τα χαρίσματα γίνονται ενεργά με τη μετάνοια, την εξομολόγηση καί τη θεία Κοινωνία.

 α. ΤΟ ΧΡΙΣΜΑ  (του Ανδρέα Θεοδώρου, ομότιμου Καθηγητού Πανεπιστημίου Αθηνών
Από το βιβλίο "Απαντήσεις σε ερωτήματα δογματικά – συμβολικά – ιστορικοδογματικά", Εκδόσεις «ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ», 1995, τόμοι 1 και 2)
Τι είναι το χρίσμα; Είναι το ιερό μυστήριο κατά το οποίο, χρισμένων σταυροειδώς με άγιο μύρο των μελών του βαπτισθέντος, κατέρχεται η θεία χάρη η οποία σφραγίζει την αρξάμενη νέα πνευματική ζωή, διαπτύσσοντας τα χαρίσματα του βαπτίσματος σε βίο προσωπικό, θεοφιλή και ενάρετο. Το χρίσμα, αν και τελείται συνημμένως με το βάπτισμα, δεν είναι μέρος του βαπτίσματος, αλλά μυστήριο αυτοτελές και ίδιο. Είναι δε μυστήριο μη επαναλαμβανόμενο.
Στη Γραφή δεν υπάρχει μεν σαφής μαρτυρία περί της ιδρύσεως του χρίσματος απ' ευθείας από τον Κύριο. Υπάρχουν όμως πολλές και σημαντικές ενδείξεις. Είναι τα χωρία: «ὁ δὲ βεβαιῶν ἡμᾶς σὺν ὑμῖν εἰς Χριστὸν καὶ χρίσας ἡμᾶς Θεός, ὁ καὶ σφραγισάμενος ἡμᾶς καὶ δοὺς τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν» (Προς Κορινθίους B΄, κεφ. Α´, 21-22)• «καὶ ὑμεῖς, τὸ χρῖσμα ὃ ἐλάβατε ἀπ᾿ αὐτοῦ, ἐν ὑμῖν μένει, καὶ οὐ χρείαν ἔχετε ἵνα τις διδάσκῃ ὑμᾶς...» (Επιστολή Ιωάννου Α΄, κεφ. Β΄, 27). Στα χωρία αυτά βέβαια η χρίση μπορεί να εκληφθεί με έννοια γενική, ως εσωτερική δια του Αγίου Πνεύματος βεβαίωση.
Σημαντικότερη μαρτυρία περί της θείας αρχής του χρίσματος και βεβαίωση ότι τούτο είναι μυστήριο ξεχωριστό από το βάπτισμα, είναι τα όσα λέγονται στις «Πράξεις των Αποστόλων», περί των αποστόλων Πέτρου και Ιωάννου, οι όποιοι στάλθηκαν στη Σαμάρεια για να επιθέσουν τα χέρια τους στις κεφαλές των βαπτισθέντων από το διάκονο Φίλιππο και να τους μεταδώσουν Πνεύμα Άγιο. Ομοίως και ό,τι λέγεται περί του Παύλου, ο οποίος στην Έφεσο δια της επιθέσεως των χειρών του στις κεφαλές των δεχθέντων το βάπτισμα του Ιωάννου, μετέδωσε σ' αυτούς Πνεύμα Άγιο.
Από τις πιο πάνω διηγήσεις των «Πράξεων» φαίνεται ότι αρχικά το μυστήριο ετελείτο δια της επιθέσεως των χειρών των Αποστόλων. Όσο όμως περνούσε ο καιρός και στο μέτρο που ο αριθμός των πιστευόντων μεγάλωνε καθημερινά και ήταν φυσικά αδύνατο να επαρκέσουν τα αποστολικά χέρια για την τέλεση του μυστηρίου, η χειροθεσία αντικαταστάθηκε πιθανότατα απ' αυτούς τους ίδιους τους Αποστόλους δια της χρίσεως με άγιο μύρο, η οποία γινόταν όχι μόνο από τον επίσκοπο, αλλά και από τους ιερείς.
H χρισματική χάρη είναι διαφορετική από τη βαπτισματική. Ενώ το ιερό βάπτισμα δημιουργεί τη νέα ύπαρξη και εισάγει τον άνθρωπο στη νέα εν Χριστώ ζωή, το χρίσμα σφραγίζει με τις δωρεές του αγίου Πνεύματος την ύπαρξη αυτή, βοηθώντας τον άνθρωπο να εισέλθει στη δόλιχο (οδό) των πνευματικών αγώνων και ν' αξιοποιήσει υποκειμενικά το αγαθό του ιερού βαπτίσματος.
Όπως είπαμε στην αρχή, το χρίσμα είναι μυστήριο μη επαναλαμβανόμενο. Τελείται μία μόνο φορά, όπως και το βάπτισμα. Η χρίση των προσερχόμενων στους κόλπους της Ορθοδοξίας δεν είναι επανάληψη του χρίσματος, επειδή στην αίρεση, κι αν έγινε το χρίσμα, αυτό είναι άκυρο και ανύπαρκτο όπως δεν είναι επανάληψη στις περιπτώσεις των αποστατών που επανέρχονται στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Εδώ το χρίσμα είναι τελετή της επανόδου των μετανοούντων κάτω από τις ευλογίες της Εκκλησίας. Επίσης δεν θεωρείται μυστήριο η δια μύρου καθιέρωση ναών και ιερών εικόνων, όπως και η περιβολή του βασιλικού αξιώματος δια τυπώσεως μύρου.
Ποιος είναι ο λειτουργός του μυστηρίου του χρίσματος;
Ενώ κατά την πράξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας η χρίση δια μύρου, που παρασκευάζεται μόνο από τον επίσκοπο, επιτρέπεται σε όλους τους ιερείς, κατά την Εκκλησία της
Ρώμης η τέλεση του επιφυλάσσεται σε μόνο τον επίσκοπο, επιτρεπομένης εκτάκτως και σε ιερείς ως ειδικό προνόμιο παρεχόμενο σ' αυτούς από τον Πάπα. Η πράξη όμως αυτή των Παπικών δεν έχει ιστορικό έρεισμα. Στην αρχαία Εκκλησία το μυστήριο ετελείτο σταθερά και από τους ιερείς. Κατά τον ιερό Χρυσόστομο οι επίσκοποι πλεονεκτούν των πρεσβυτέρων μόνο κατά τη χειροτονία, την οποία δεν μπορούν να κάνουν οι ιερείς. Κατά τα άλλα συνεπώς μπορούν να κάνουν ό,τι και ο επίσκοπος. Αλλά και λογικώς η πράξη αυτή δεν μπορεί να υποστηριχθεί, διότι η τέλεση του χρίσματος ανήκει στους επισκόπους jure divino (θείω δικαίω), οπότε δεν μπορεί να χορηγηθεί στους ιερείς, είτε χορηγείται σ' αυτούς εκ διατάξεως εκκλησιαστικής, οπότε η τέλεση του μυστηρίου εγκείμενη στη χειροτονία τους είναι κάτι το κανονικό και υγιές. Βαθύτερος λόγος να είναι άραγε η έξαρση του επισκοπικού αξιώματος;
Ποιος είναι ο κατάλληλος χρόνος τελέσεως του χρίσματος;
Κατά την Ορθόδοξη Εκκλησία το χρίσμα τελείται -όπως ήδη σημειώσαμε- μετά το βάπτισμα. Δια των δωρεών του Αγίου Πνεύματος κατασφραγίζεται η νέα ύπαρξη η αναδυθείσα από την κολυμβήθρα του βαπτίσματος, ενώ ο νέος πνευματικός βίος διαπτύσσεται σε προσωπικό έργο στις ψυχές των βαπτισθέντων. Η Ορθόδοξη Ομολογία παραινεί: «Παρευθύς μετά το βάπτισμα να χρίη ο ιερεύς το βαπτιζόμενον εις τα διορισμένα μέλη, επιλέγων τα λόγια "σφραγίς δωρεάς πνεύματος αγίου"».
Η τέλεση του χρίσματος ευθύς μετά το βάπτισμα αποτελεί πράξη αρχαιότατη της Εκκλησίας. Αντί πάσης άλλης μαρτυρίας παραθέτουμε τη μαρτυρία της εν Λαοδικεία Συνόδου: «Οι φωτιζόμενοι μετά το βάπτισμα χρίονται χρίσματι επουρανίω».


4.Το ιερό Μυστήριο της ΕξομολογήσεωςΤο λουτρό της μετανοίας
Ένα από τα πιο βασικά στοιχεία της πνευματικής μας προετοιμασίας, το πιο βασικό θα λέγαμε, είναι το μυστήριο της εξομολογήσεως. Η μετάνοια και η εξομολόγηση είναι μέγιστη δωρεά του Θεού αλλά και χρέος κάθε πιστού, που αισθάνεται τα μεγαλεία του Θεού και συνειδητοποιεί την αμαρτωλότητά του, την πτωχεία της ανθρώπινης φύσης. Όλη η ζωή του χριστιανού είναι -ή τουλάχιστον πρέπει να είναι- μια ασταμάτητη μετάνοια, μια συνεχής στροφή και επιστροφή στον Θεό.
Τι ακριβώς είναι η Εξομολόγηση;
Είναι ένα μεγάλο μυστήριο της Εκκλησίας μας, το κατεξοχήν μυστήριο της αγάπης και της φιλανθρωπίας του Θεού. Με το μυστήριο αυτό παρέχεται η άφεση των αμαρτιών από τον ίδιο τον Θεό διά του Ιερέα, ο οποίος, δια της επιθέσεως των χειρών και της συγχωρητικής ευχής, δωρίζει τη συγχώρηση των αμαρτιών στον εξομολογούμενο.
Η αμαρτία είναι αρρώστια της ψυχής και ο άνθρωπος που αμαρτάνει, που παραβιάζει το θέλημα του Θεού, είναι πνευματικά άρρωστος. Η Εκκλησία μας, με το μυστήριο της εξομολογήσεως, επουλώνει τις πνευματικές πληγές που ανοίγουν στο άνθρωπο τα βέλη της αμαρτίας.
Ιδρυτής και θεμελιωτής αυτού του μυστηρίου, όπως και κάθε μυστηρίου, είναι ο ίδιος ο Κύριος μας. Με τη φράση «μετανοείτε, ήγγικε γάρ η βασιλεία των ουρανών» ( Ματθ. 4,17) άρχισε το κοσμοσωτήριο έργο Του, για να παραδώσει στους μαθητές Του –λίγο μετά την ανάσταση Του- την πνευματική εξουσία να συγχωρούν τα αμαρτήματα των ανθρώπων λέγοντας τους: «Λάβετε πνεύμα Άγιον. Αν τινών αφήτε τας αμαρτίας αφίενται αυτοίς, αν τινών κρατήτε κεκράτηνται». (Ιωάν. 20,23 )
Το πνευματικό αυτό Ιατρείο της Εκκλησίας μας είναι διαρκώς ανοιχτό για κάθε άνθρωπο, όσο αμαρτωλός κι αν είναι. Το προσκλητήριο του Χριστού απευθύνεται σε όλους ανεξαίρετα: «Ελάτε ΟΛΟΙ σε εμένα, εσείς που είστε φορτωμένοι και κουρασμένοι και εγώ θα σας αναπαύσω, θα σας ξεκουράσω»( Ματθ.11,28 ).

Με ποιες προϋποθέσεις προσερχόμαστε στο Μυστήριο της Εξομολογήσεως;
Οι πιο βασικές είναι η συναίσθηση της αμαρτωλότητας μας, η μετάνοια και η απόφαση αλλαγής. Ο άνθρωπος που αρχίζει να αισθάνεται την αμαρτωλότητά του, να βλέπει τα πάθη του αλλά και τα λάθη της πνευματικής ζωής, συντρίβεται και ποθεί να καταφύγει στον σπλαχνικό Πατέρα του. Αυτή η επίγνωση τον οδηγεί στη μετάνοια και την απόφαση αλλαγής. Να αλλάξει ριζικά στο τρόπο σκέψης, δράσης, νου και καρδιάς.

Πώς πρέπει να εξομολογούμαστε;
Πρώτα-πρώτα, πριν πάρουμε το δρόμο για το εξομολογητήριο, θα πρέπει να προσευχηθούμε και να ζητήσουμε τον φωτισμό του Θεού για μια ειλικρινή αυτοκριτική, αναζήτηση και παραδοχή των αμαρτιών μας. Ίσως θα μας βοηθούσε να σημειώσουμε ορισμένα πράγματα σε ένα χαρτί, ώστε να τα θυμηθούμε κατά την ώρα του Μυστηρίου.
Κατά τη διάρκεια του Μυστηρίου θα πρέπει να αναλογιζόμαστε πως δεν βρισκόμαστε μπροστά σε έναν άνθρωπο, αλλά μπροστά στον ίδιο το Θεό, που παρευρίσκεται πνευματικά και ακούει την εξομολόγησή μας. Αυτό θα μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε το αίσθημα της ντροπής και να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς, πράγμα απαραίτητο για την εξομολόγηση. Η ειλικρίνεια και η βαθιά συναίσθηση των αμαρτιών μας γεννά την ταπείνωση και η ταπείνωση με τη σειρά της την αληθινή συντριβή και μετάνοια. Ο Θεός δεν ξεγελιέται όπως οι άνθρωποι, γιατί γνωρίζει όχι μόνο τα βάθη της ψυχής μας, αλλά ακόμα και την παραμικρή λεπτομέρεια του βίου μας και των σκέψεών μας.
Επίσης οφείλουμε να εξομολογούμαστε μόνο τις δικές μας αμαρτίες, με συντομία, σαφήνεια, σοβαρότητα και ειλικρίνεια. Δεν πάμε στον Ιερέα-Πνευματικό για να του πούμε τα αμαρτήματα των άλλων, αλλά μόνο τα δικά μας.

Επιφυλάξεις για το Μυστήριο; Πολλοί από τους αδελφούς μας χριστιανούς, ενώ αποδέχονται τη μεγάλη σημασία του μυστηρίου της μετανοίας, διατηρούν κάποιες επιφυλάξεις, με αποτέλεσα να δυσκολεύονται να πάρουν την απόφαση για την πορεία προς τον Πνευματικό.
Οι πιο έντονες επιφυλάξεις αφορούν στο πρόσωπο του Πνευματικού, αναρωτιούνται πολλοί «πώς ένας άνθρωπος σαν και εμάς μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες;».
Ο Πνευματικός δεν ασκεί το έργο τούτο με τις δικές του δυνάμεις, αλλά με τη δύναμη του Θεού. Οι ανθρώπινες αμαρτίες εξαλείφονται μόνο με τη χάρη του Θεού και ο Πνευματικός δεν είναι παρά το όργανο της χάριτος του Θεού, κάτι που απορρέει από την ιερωσύνη του και μόνον.
Άλλοι ισχυρίζονται ότι «και οι Ιερείς είναι αμαρτωλοί. Προτιμώ να τα λέω σε μια εικόνα».
Βεβαίως και οι Ιερείς, όπως όλοι οι άνθρωποι, είναι αμαρτωλοί, και για αυτό εξομολογούνται και οι ίδιοι. Όλοι είμαστε αμαρτωλοί, αλλά ταυτόχρονα όλοι είμαστε υποψήφιοι άγιοι! Για το «επιχείρημα» ότι «προτιμώ να τα λέω στην εικόνα» έχουμε να πούμε ότι η εικόνα δεν έχει τέτοια εξουσία, δηλ. να ακούει και να συγχωρεί τις αμαρτίες των ανθρώπων. Την ευθύνη και την εξουσία αυτή την έδωσε ο ίδιος ο Κύριός μας στους Αποστόλους Του και οι Απόστολοι, δια των αιώνων, στους διαδόχους τους, που δεν είναι άλλοι από τους εντεταλμένους προς τούτο Επισκόπους και Ιερείς. Έτσι λοιπόν, φανταστείτε να είναι κάποιος σωματικά άρρωστος π.χ. να πάσχει από την καρδιά του, και γι’ αυτό να πάρει την φωτογραφία κάποιου μεγάλου καρδιολόγου και να του λέει «πονάω, φοβάμαι, νομίζω... κ.λ.π.». Πρόκειται να γίνει καλά αν δεν κάνει προσωπική επίσκεψη στο γιατρό για να εκθέσει τα της ασθενείας του και να ακολουθήσει την θεραπεία του, και να προφυλάγει τον σώμα του από τους κινδύνους; Τηρουμένων των αναλογιών, παρόμοια συμβαίνει και στην πνευματική ασθένεια, δηλ. την αμαρτία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:

α. Συγχωρώ… άρα υπάρχω!

Η συγχώρηση έχει επαινεθεί κατ’ εξοχήν από τον Κύριό μας  ως η  αρετή που κάνει τον άνθρωπο να ομοιώνεται με τον Θεό. (Ματθ. 5:43-48) .
Ίσως αναρωτηθεί κάποιος: «Γιατί τούτη η ιδιαίτερη τιμή»;  Με δυσκολία  καταφέρνουμε να ζήσουμε έστω και μία μέρα της ζωής μας χωρίς να εμπλακούμε σε προβληματικές σχέσεις, ενώ πολλοί υποφέρουν από ψυχολογικές  επιπλοκές παλεύοντας  με την αδυναμία τους να συγχωρήσουν πλήρως γονείς, συζύγους και άλλα πρόσωπα του περιβάλλοντός τους.
Η αποτυχία να συγχωρούμε είναι πραγματικά αξιοπρόσεκτη, ακόμα και σε ανθρώπους που εκφράζουν διακαώς την επιθυμία να συγχωρούν. Πολλοί πιστοί θα ορκίζονταν ότι έχουν συγχωρήσει  πλήρως τα πρόσωπα που τους πλήγωσαν ή τους έβλαψαν, αλλά η συγχώρησή τους αποδεικνύεται μάλλον εύθραυστη κάτω από προβληματικές συνθήκες ή απλά με την πάροδο του χρόνου. Πολλοί άνθρωποι, θρησκευόμενοι και μη, πείθουν τους εαυτούς τους ότι έχουν συγχωρήσει, ενώ στην πραγματικότητα έχουν απλώς λησμονήσει ή δεν μισούν.
Αρκεί όμως αυτό; Τι σημαίνει η συγχώρηση τελικά; Και γιατί να συγχωρούμε;
Διάφορες απαντήσεις έχουν κατά καιρό δοθεί  σε αυτό το τελευταίο ερώτημα. Θα ήταν δυνατόν να τις ομαδοποιήσουμε ως εξής:
Συμβατική συγχώρηση:  αν είμαστε ρεαλιστές και προνοητικοί δεν έχουμε άλλη  επιλογή, ώστε να αποφύγουμε  να μετατρέψουμε την ζωή μας σε ζούγκλα.
Συγχώρηση στα πλαίσια της αμοιβαίας  ενσυναίσθησης:  ανακαλούμε στη μνήμη μας τις αμαρτίες και τα σφάλματά μας και έτσι τείνουμε να συγχωρούμε και εμείς τα των άλλων.
Η συγχώρηση ως πηγή εσωτερικής ειρήνης: οφείλουμε να συγχωρούμε ώστε να βρίσκουμε ανακούφιση και ειρήνη.
Και οι τρεις τούτοι τύποι συγχώρησης  είναι επίσης δυνατόν  να εντοπίζονται και έξω από τον χώρο των θρησκειών.
Ένας τέταρτος απαντάται  μόνο ενδοθρησκειακά: η υπακοή στην εντολή του Θεού.  Συγχωρούμε επειδή ο Θεός εντέλλεται  να πράττουμε έτσι.  Πολύ συχνά και οι τέσσερις επιδοκιμάζονται από πνευματικούς και από γονείς.  Κάποιοι άνθρωποι προκαλούν κακό, με απώτερο σκοπό να δημιουργήσουν μια μορφή υγιέστερης σχέσης. Μέσω της επίθεσης δίνουν τη δυνατότητα να απελευθερωθούν από το δικό τους παντοδύναμο έλεγχο, συγχωρώντας. Οποιουδήποτε τύπου εκδίκηση  αποτελεί πλήρη αποτυχία. Στην ιστορία της Εκκλησίας είναι δυνατόν να εντοπιστούν εντυπωσιακά παραδείγματα  αμαρτωλών ανθρώπων, ακόμη και βασανιστών, που μεταστράφηκαν όταν έλαβαν την συγχώρηση από κάποιον άγιο.
Δεν είναι δυνατόν να αγνοήσουμε το γεγονός ότι ο Winncott εξισώνει την εκδίκηση με τον θάνατο. Προφανώς πρόκειται για θάνατο ψυχολογικής (και ακριβέστερα φανταστικής) φύσης: ο επιτιθέμενος επιβεβαιώνει τις εσφαλμένες παραστάσεις που τρέφει για τον άλλον, αφήνοντας έτσι τις πανίσχυρες φαντασιώσεις του άθικτες, και στην ασυνείδητη φαντασία του έχει «σκοτώσει» το θύμα του.
Το ενδιαφέρον ζήτημα εδώ είναι ότι  ενδεχομένως πεθαίνουμε πνευματικά όχι εξ αιτίας της επίθεσης , αλλά λόγω της μνησικακίας και εκδίκησής μας. Τέτοια είναι η κακία, καταστρέφει εκείνον που την γεννά. Όμως ο οντολογικός θάνατος του θύματος δεν βρίσκεται στα χέρια του επιτιθεμένου, αλλά εξαρτάται απόλυτα από τον τρόπο που αυτός αντιμετωπίζει το θέμα πνευματικά. Ο δυτικός άνθρωπος αντιμετωπίζει τις συζητήσεις για τον οντολογικό θάνατο ως μια ξένη γλώσσα, και ο  θάνατος και η ζωή κατανοούνται με όρους ψυχολογικής εμπειρίας. Αν αισθάνομαι ζωντανός, είμαι ζωντανός, αν νοιώθω ότι αγαπώ, αγαπώ. Αν αισθάνομαι ειρηνικός, είμαι.
Η υιοθέτηση του ψυχολογικού μοντέλου  και η εφαρμογή του στην Εκκλησία συνιστά προδοσία της θεολογικής αλήθειας. Μπορεί κάποιος να νοιώθει γαλήνιος με την βοήθεια ποικίλων ψυχολογικών μηχανισμών, ενώ ταυτόχρονα παραμένει αποξενωμένος από την πραγματική ειρήνη, διότι απουσιάζει η αληθινή συγχώρηση. Κάποιος άλλος ενδεχομένως να είναι βέβαιος ότι αγαπάει, αλλά αυτή η «αγάπη» επιτυγχάνεται με την αποδοκιμασία ή την υποτίμηση του φτωχού αμαρτωλού, όπως έπραξε και ο Φαρισαίος.
Για να μας βοηθήσει να αφομοιώσουμε την αναγκαιότητα της βαθιάς ενότητας, ο άγιος Ιωάννης ο Σιναϊτης μας έδωσε το εξής διαγνωστικό κριτήριο για την συγχώρηση: «Τότε  θα καταλάβεις ότι απαλλάχτηκες από τη σήψη, όταν προσεύχεσαι για εκείνον που σε πρόσβαλε, ούτε όταν του προσφέρεις δώρα, ούτε όταν τον προσκαλέσεις σε γεύμα, αλλά μόνον όταν αφού μάθεις για κάποια συμφορά που τον βρήκε, ψυχική ή σωματική, πονέσεις και κλάψεις για αυτόν σαν να επρόκειτο για τον εαυτό σου». Με άλλα λόγια, όταν αισθάνεσαι τον άλλον σαν μέλος του ιδίου σώματος. 
Ο άγιος Μάξιμος  εξηγεί γιατί ο Κύριός μας έθεσε ως προϋπόθεση  άφεσης των αμαρτιών μας τη συγχώρηση που προσφέρουμε σε όσους μας έβλαψαν. Ο Θεός επιθυμεί πρώτα εμείς να συμφιλιωθούμε με τους συνανθρώπους μας,  όχι για να μάθει από εμάς πώς να συμφιλιώνεται με τους αμαρτωλούς και να συμφωνεί στην απαλοιφή της ποινής τους (!) για τα φοβερά και πολλά εγκλήματα, αλλά για να μας καθαρίσει από τα πάθη και να μας δείξει ότι η διάθεση όσων συγχωρούνται συμβαδίζει με την κατάσταση της χάρης. Η Αγία Γραφή φανερώνει ότι όποιος δεν έχει συγχωρήσει  εντελώς όσους τον βλάπτουν και δεν έχει παρουσιάσει στον Θεό την καρδιά του καθαρή από την μνησικακία, θα χάσει τη χάρη των αγαθών για την οποία προσεύχεται. Θα παραδοθεί μάλιστα στο πειρασμό και τον πονηρό με δίκαιη κρίση, ώστε να μάθει να καθαρίζεται από τα πλημμελήματα του  ακυρώνοντας τις κατηγορίες του εναντίον των άλλων (Μαξίμου του Ομολογητού, Εις το Πάτερ ημών. Ε.Π.Ε. 15Γ 259-263).
Το συγκεκριμένο απόσπασμα εξηγεί γιατί το αίτημα για τη συγχώρηση προηγείται του αντιστοίχου για την λύτρωση από τον πειρασμό. Προφανώς η μνησικακία διακόπτει την ενότητα της ανθρώπινης φύσης, ώστε αυτή να είναι αδύνατο να  ενωθεί με τον Θεό αν δεν συγχωρούμε, έστω και αν κάνουμε πολλές προσευχές ή έχουμε πολλά καλά έργα να παρουσιάσουμε. Η ενότητα με τον Θεό πραγματώνεται μόνο εν Χριστώ. Με την μνησικακία ή την εχθρότητα και τα παρόμοια, χωριζόμαστε πλέον από Αυτόν.
Θα  ήταν σωστό να πούμε ότι η αυθεντική  συγχώρηση μπορεί να καθαρίσει όλες τις αμαρτίες και να οδηγήσει στη σωτηρία, όχι δυνάμει κάποιας ηθικής ανωτερότητας, αλλά εξ αιτίας του οντολογικού δυναμισμού της. Επιπλέον ο Ιησούς απαίτησε συμφιλίωση  ώστε να προσφέρουμε τα δώρα στη θ. Λειτουργία  και να μετάσχουμε στη θ. Κοινωνία, γι΄ αυτό και ονομάζεται κοινωνία.        
Σε σχόλιό του στη προσευχή του Χριστού κατά την νύχτα της σύλληψής Του, ο γέρων Σωφρόνιος κάνει τη σημαντική παρατήρηση ότι ο καθένας μπορεί να μιμηθεί τον Χριστό στη προσευχή του, στο βαθμό που προσεύχεται για όλο τον κόσμο, θεωρώντας και αισθανόμενος τους ανθρώπους ως μέλη του κοινού σώματος. Ο γέρων Σωφρόνιος προσθέτει ότι τούτο συνιστά ακριβώς την ιεροσύνη των λαϊκών, την πραγμάτωση του προορισμού του ανθρώπου, το πλήρωμα της ζωής.
Ισχυρό πειρασμό για όλους μας αποτελεί η διερώτηση: με ποιόν τρόπο αυτές οι θεμελιώδεις έννοιες θα εφαρμοστούν στην εκκλησιαστική πράξη του σήμερα;
Οι άνθρωποι δεν καθοδηγούνται ποιμαντικά στην αγάπη  προς τους εχθρούς και στην αποδοχή των αντιπάλων, στη θερμή προσευχή για την σωτηρία των άλλων και τον ταπεινό αυτοέλεγχό τους υπό το φως των κατηγοριών των αντιπάλων τους.
Αντί αυτού απολαμβάνουν την εύκολη προσέγγιση στη θεία Ευχαριστία, αν ικανοποιούν διάφορα, μάλλον δευτερευούσης σημασίας, καθήκοντα, ανεξάρτητα από την κρυμμένη αδιαφορία τους και την συγκαλυμμένη μνησικακία τους. Ζευγάρια, οικογένειες, φίλοι, συγγενείς, ομάδες, συνεργάτες, ακόμη και η Εκκλησία, όλοι υποφέρουμε από το αίσθημα ότι ο άλλος  αποτελεί απειλή και όχι ευλογία, ότι ο άλλος είναι η κόλασή μας και όχι ο ουρανός μας.Ένας σημαντικός παράγοντας που οδηγεί στη συγκεκριμένη αποτυχία είναι ένα είδος ψυχολογικής πνευματικότητας που διαποτίζει τον κόσμο, σε τέλεια συμφωνία με την εποχή του ψυχολογισμού. Σε τούτη τη διαστροφή της πνευματικότητας ό,τι μετράει είναι το συναίσθημα και όχι το βάθος.
Η συγχώρηση γίνεται προνομιούχο θέμα για την επανεκτίμηση του νοήματος που δίνουμε στην πνευματικότητα. Μας υποχρεώνει να αποφασίσουμε αν θα επιλέξουμε τον ατομισμό  των ψυχολογικών εμπειριών ή αν θα στοχαστούμε στην εκκλησιαστική αρετή της αγάπης προς τους άλλους. Η αγάπη είναι η ουσία της Εκκλησίας καθώς  είναι το ύψιστο ιδίωμα του Θεού. Αποτελεί τον μοναδικό (προσδι)ορισμό του Θεού (Α΄ Ιωάν. 4: 8).
Διπλή είναι η αποστολή. Πρώτον, να  διατηρήσουμε την αγάπη μεταξύ των μελλών  της Εκκλησίας, σύμφωνα με τον Χριστό που διακήρυξε: «εν τούτω γνώσονται πάντες ότι εμοί  μαθηταί εστέ, εάν αγάπην έχητε εν αλλήλοις» (Ιωάν. 13:35).  Δεύτερον, να αντιδράσουμε με αγάπη και συγχώρηση έναντι όσων μάχονται την Εκκλησία και τους χριστιανούς, καθώς ο Κύριος και οι Μάρτυρες είπαν: «Πάτερ άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασιν τι ποιούσιν» (Λουκ. 23:34 ).
Η αγάπη για τους εχθρούς έτσι γίνεται το κορυφαίο επίτευγμα της αγάπης. Όπως γράφει ο Μητροπολίτης Ιωάννης Ζηζούλιας: «Καμμιά μορφή αγάπης δεν είναι πιο ελεύθερη από αυτήν, και καμιά μορφή ελευθερίας δεν ταυτίζεται πιο πολύ με την αγάπη  των εχθρών. Η αγάπη που δεν περιμένει ανταπόδοση.. είναι αληθινά χάρις, δηλαδή ελευθερία... Μόνο όταν συμπίπτει η αγάπη με την ελευθερία έχουμε θεραπεία. Αγάπη χωρίς ελευθερία και ελευθερία χωρία αγάπη, αποτελούν παθολογικές καταστάσεις που χρειάζονται θεραπεία».
(περίληψη από το  ομώνυμο κεφάλαιο του  βιβλίου του π. Βασιλείου Θερμού,
"Περάσματα στην απέναντι όχθη", εκδόσεις "Εν πλώ")

β. Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων
Η μετάνοια.
Φοβερό κακό και επικίνδυνη αρρώστια της ψυχής είναι η αμαρτία. Την απονευρώνει με δολιότητα και την παραδίνει παράλυτη στην αιώνια κόλαση. Είναι όμως κακό που εξαρτάται από τη δική μας θέληση. Είναι καρπός της δικής μας προαιρέσεως.
Φοβερό κακό είναι η αμαρτία, αλλά όχι και αθεράπευτο. Το θεραπεύει εύκολα η μετάνοια. Όση ώρα κρατάει κανείς στο χέρι του τη φωτιά, οπωσδήποτε καίγεται. Μόλις όμως την τινάξει, παύει να καίγεται. Το ίδιο συμβαίνει και με την αμαρτία· γιατί είναι κι αυτή μια φωτιά που κατακαίει τον άνθρωπο. Για όσους μάλιστα δεν αισθάνονται αυτό το κάψιμο, λέει η Γραφή: «μπορεί κανείς να βάλει φωτιά μέσα στον κόρφο του, δίχως τα ρούχα του να κάψει;» (Παροιμ. 6:27).
Η αμαρτία δεν είναι κανένας εχθρός που σε πολεμάει απ’ έξω, αλλά κακό που φυτρώνει και αναπτύσσεται μέσα σου. «Βλέπε με σωφροσύνη» (Παρ. 4:25), και δεν θα νιώσεις αισχρή επιθυμία. Να θυμάσαι τη μέλλουσα κρίση, και ούτε πορνεία ούτε μοιχεία ούτε φόνος ούτε άλλη παρανομία θα σε κυριέψει ποτέ. Όταν όμως ξεχάσεις τον Θεό, τότε θ' αρχίσεις να σκέφτεσαι πονηρά και να ενεργείς παράνομα.
Στην αμαρτία σε σπρώχνει ο παγκάκιστος διάβολος. Σε σπρώχνει, μα δεν μπορεί να σε αναγκάσει ν' αμαρτήσεις, αν εσύ αντιδράσεις. Δεν μπορεί να σε βλάψει, ακόμα κι αν χρόνια σε σκανδαλίζει, αν εσύ έχεις την καρδιά σου κλειστή. Αν όμως χωρίς αντίδραση δεχθείς κάποια κακή επιθυμία, που σου σπέρνει, θα σε αιχμαλωτίσει και θα σε ρίξει σε βάραθρο αμαρτιών.
Ίσως όμως να πεις: Είμαι δυνατός στην πίστη και δεν θα με κυριέψει η αισχρή επιθυμία, όσο συχνά κι αν τη δεχθώ. Αγνοείς, φαίνεται, ότι και την πέτρα ακόμα την κομματιάζει πολλές φορές μια ρίζα που είναι μέσα στη γη. Μη δέχεσαι λοιπόν το σπόρο της αμαρτίας, γιατί θα σου διαλύσει την πίστη. Ξερίζωσε το κακό πριν ανθήσει, μήπως, δείχνοντας στην αρχή ραθυμία, αργότερα τιμωρηθείς και δοκιμάσεις το τσεκούρι και τη φωτιά. Φρόντισε να γιατρευτείς έγκαιρα, όταν βρίσκεται στην αρχή η βλάβη τού ματιού, για να μη γυρεύεις άσκοπα γιατρούς, όταν θα έχεις πια τυφλωθεί.
Ο διάβολος, που αμάρτησε πρώτος, δημιουργεί όλα τα κακά. Αυτό δεν το λέω εγώ, αλλά ο Κύριος: «Ο διάβολος αμαρτάνει εξαρχής» (Α' Ιωάνν. 3:8). Κανείς δεν είχε αμαρτήσει πριν απ’ αυτόν. Αμάρτησε ο διάβολος χωρίς τίποτα να τον αναγκάσει, γιατί τότε υπεύθυνος για την αμαρτία θα ήταν ο Θεός. Απ’ Αυτόν πλάστηκε αγαθός. Αμάρτησε όμως με τη δική του προαίρεση, και, από το έργο του, ονομάστηκε διάβολος. Γιατί, ενώ πρώτα ήταν αρχάγγελος, κατάντησε ύστερα να διαβάλει, δηλαδή να συκοφαντήσει τον Θεό στους πρωτοπλάστους. Επίσης, ενώ στην αρχή ήταν πιστός υπηρέτης τού Θεού, έπειτα έγινε σατανάς, δηλαδή εχθρός και αντίπαλος Του. Γιατί η λέξη σατανάς ερμηνεύεται αντικείμενος, δηλαδή αυτός που βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά, ο αντίπαλος.
Ο διάβολος, μετά την πτώση του, οδήγησε πολλούς στην αποστασία. Αυτός σπέρνει τις αμαρτωλές επιθυμίες σε όσους τον ακολουθούν. Απ' αυτόν προέρχονται η μοιχεία, η πορνεία και κάθε άλλο κακό. Αυτός οδήγησε τον προπάτορα στην παρακοή και στην εξορία. Εξαιτίας του ο Αδάμ, αντί για τον παράδεισο, που καρποφορούσε θεσπέσιους καρπούς, κληρονόμησε τη γη, που έβγαζε αγκάθια.
Τι θα γίνει τώρα;
Απατηθήκαμε και χάσαμε τον παράδεισο. Δεν υπάρχει άραγε σωτηρία;
Τυφλωθήκαμε. Δεν θα ξαναδούμε άραγε το φως;
Γίναμε ανάπηροι. Δεν θα ξανασταθούμε άραγε στα πόδια μας;
Με μια λέξη, πεθάναμε. Άραγε δεν θ' αναστηθούμε;
Αδελφέ μου, Αυτός που ανέστησε από τον τάφο τον δίκαιο Λάζαρο, δεν έχει τη δύναμη ν' αναστήσει πολύ ευκολότερα εσένα, που είσαι ακόμα ζωντανός; Αυτός που έχυσε το αίμα Του για μας, δεν θα μας σώσει από την αμαρτία; Ας μην απελπιστούμε. Ας μη βυθιστούμε στην απόγνωση. Είναι φοβερό να χάσουμε την ελπίδα της συγχωρήσεως. Οποίος δεν προσδοκά τη σωτηρία, αμαρτάνει ασυλλόγιστα. Όποιος όμως ελπίζει σ' αυτήν, σπεύδει να μετανοήσει.
Το φίδι εγκαταλείπει το παλιό του δέρμα. Εμείς δεν θα εγκαταλείψουμε την αμαρτία; Η άκαρπη γη, αν καλλιεργηθεί με επιμέλεια, μεταβάλλεται σε καρποφόρα. Εμείς δεν μπορούμε να διορθωθούμε;
Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, απέραντα φιλάνθρωπος. Γι’ αυτό μη λες: Πόρνευσα, μοίχευσα, αμάρτησα. Και μάλιστα όχι μια φορά, αλλά πολλές. Άραγε θα με συγχωρήσει; Άραγε θα με απαλλάξει από την καταδίκη; Άκουσε τι λέει ο ψαλμωδός: «Πόσο μεγάλη, Κύριε, είναι η αγαθότητα σου!» (Ψαλμ. 30:20).
Τα αμαρτήματά σου ποτέ δεν νικούν το μέγεθος της ευσπλαχνίας τού Θεού. Τα τραύματά σου ποτέ δεν ξεπερνούν τη θεραπευτική Του δύναμη. Μόνο παραδόσου σ' Αυτόν με πίστη. Εξομολογήσου το πάθος σου. Πες κι εσύ μαζί με τον Προφήτη Δαβίδ: «Θα εξομολογηθώ με ειλικρίνεια την ανομία μου στον Κύριο». Θ' ακολουθήσει τότε αυτό που αναφέρει στη συνέχεια ο ίδιος στίχος: «Κι εσύ, Κύριε, συγχώρεσες την ασέβεια της καρδιάς μου» (Ψαλμ. 31:5).
Θέλεις να γνωρίσεις τη φιλανθρωπία τού Θεού και το μέγεθος της μακροθυμίας Του; Άκουσε τι έγινε με τον Αδάμ: Έκανε παρακοή ο πρωτόπλαστος. Δεν μπορούσε ο Θεός να τον παραδώσει αμέσως στο θάνατο; Και βέβαια μπορούσε. Τι κάνει όμως ο Φιλάνθρωπος; Τον εξορίζει από τον παράδεισο, αφού ήταν ανάξιος να παραμένει πια εκεί, αλλά τον βάζει να κατοικήσει απέναντι, για να βλέπει από που ξέπεσε και τι έχασε και που κατάντησε, ώστε να μετανοήσει και να σωθεί.
Ο Κάιν, ο πρώτος άνθρωπος που γεννήθηκε, έγινε αδελφοκτόνος, εφευρέτης κακών, πρόδρομος όλων των φθονερών και των φονιάδων. Ενώ όμως σκότωσε τον αδελφό του, σε τι καταδικάστηκε; «Θα ζεις πλέον στενάζοντας και τρέμοντας» (Γεν. 4:12). Φοβερό το έγκλημα. Μικρή όμως η καταδίκη.
Πραγματικά, μεγάλη είναι η φιλανθρωπία που έδειξε ο Θεός στον Κάιν. Μεγαλύτερη όμως είναι τούτη: Θυμήσου την εποχή τού Νώε. Αμάρτησαν οι γίγαντες και απλώθηκε στη γη υπερβολική παρανομία. Τιμωρία της θα ήταν ο κατακλυσμός. Μ' αυτόν απειλεί ο Θεός. Τον εξαπολύει όμως ύστερ' από εκατόν είκοσι ολόκληρα χρόνια (Γεν. 6:3)!
Βλέπεις το μέγεθος της φιλανθρωπίας τού Θεού; Αυτό που πραγματοποίησε ύστερ' από εκατόν είκοσι χρόνια, δεν μπορούσε να το πραγματοποιήσει αμέσως; Παράτεινε όμως τόσο πολύ τον καιρό της τιμωρίας, για να δώσει χρόνο μετάνοιας. Αν μετανοούσαν οι αμαρτωλοί, ο Θεός δεν θα έστελνε την τρομερή και δίκαιη τιμωρία.

5.Η Θεία ΛειτουργίαΤο Μυστήριο των Μυστηρίων
Η Θεία Ευχαριστία δεν είναι απλώς ένα από τα επτά μυστήρια της Εκκλησίας μας, αλλά είναι το κατ΄ εξοχήν μυστήριο της Εκκλησίας μας, είναι το μυστήριο των μυστηρίων.
Κάθε μέρα οι άνθρωποι κάνουν πολλά και διάφορα έργα. Μα το πιο σπουδαίο και το πιο μεγάλο που γίνεται στον κόσμο είναι η Θεία Λειτουργία, η συνέχιση του Μυστικού Δείπνου που τέλεσε ο Χριστός. Αυτό είναι ένα μοναδικό προνόμιο που έδωσε ο Θεός μόνο στους ανθρώπους, καθώς ούτε οι άγιοι Άγγελοι μπορούν να τελέσουν την θεία Λειτουργία.
Λειτουργία θα πει δημόσιο έργο, δηλ. έργο για το λαό του Θεού, που γίνεται για το λαό και από το λαό. Δεν λειτουργούν μόνοι τους οι Ιερείς της Εκκλησίας αλλά κάθε φορά ο λαός του Θεού, μαζί με τους Ιερείς, που έχουν τη χάρη της ιεροσύνης, τελούν την Θεία Λειτουργία, συνιερουργούν.
Το μυστήριο της Ευχαριστίας το σύνεστησε ο Κύριός μας το τελευταίο βράδυ της επιγείου παρουσίας Του στη διάρκεια του Μυστικού Δείπνου. Όταν έλαβε στα χέρια Του το ψωμί, το ευλόγησε και το μοίρασε στους μαθητές Του, λέγοντας «λάβετε φάγετε, τούτο μου εστί το σώμα ...» (Ματθ. 26, 26), και μετά έλαβε στα χέρια Του το ποτήρι με το κρασί, το ευλόγησε και το πρόσφερε να πιούν οι μαθητές λέγοντας «πίετε εξ αυτού πάντες, τούτο εστί το αίμα μου...» (Ματθ. 26 , 28). Τα ιερά λόγια συμπλήρωσε ο Κύριός μας με την βαρυσήμαντη προτροπή «τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν» (Λουκά 22, 12).
Η θ. Ευχαριστία τελείται στο όνομα του κανονικού επιχωρίου επισκόπου. Ευχαριστία που δεν τελείται στο όνομα του δεν έχει σωστικά αποτελέσματα. Γι΄ αυτό σε κάθε θ. Ευχαριστία που δεν παρίσταται ο επίσκοπος, ο Ιερέας οφείλει να μνημονεύσει το όνομά του κι ακόμη να χρησιμοποιήσει το «αντιμήνσιο» με την υπογραφή και την ευλογία του επισκόπου.
Ακόμα η θ. Ευχαριστία πρέπει να τελείται από κανονικό Ιερέα, που έχει κανονική ιεροσύνη (τον Ιερέα της ενορίας μας) και με την παρουσία, τη συμμετοχή του λαού.
Η Εκκλησία προσεύχεται για όλο τον κόσμο, τελεί όμως το κατ’ εξοχήν Μυστήριο της, τη Θεία Λειτουργία, μόνο για τους πιστούς. Μόνο οι βαπτισμένοι δικαιούνται να συμμετάσχουν στη Θ. Ευχαριστία. Ο Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει «γνωρίζω ότι πολλοί από μας πλησιάζουν την Ιερή αυτή τράπεζα εξ αιτίας της συνήθειας αυτής της εορτής. Θα έπρεπε βέβαια να μην ξεχωρίζουμε τις εορτές όταν χρειάζεται να κοινωνήσουμε, αλλά να καθαρίζουμε τη συνείδηση και μετά να πλησιάζουμε τη Ιερή θυσία». Συμμετέχουμε στη Θ. Λειτουργία μόνο όσοι πιστεύουμε στη Αγία Τριάδα, με ορθόδοξο τρόπο. Γι΄ αυτό και κάνουμε προηγουμένως την ομολογία της πίστεως με την απαγγελία του συμβόλου της πίστεως, του «πιστεύω», που είναι προϋπόθεση της συμμετοχής μας στο κοινό ποτήριο.
Άλλη προϋπόθεση συμμετοχής στη Θ. Λειτουργία και ιδιαίτερα στη θεία Κοινωνία είναι η αγάπη, η καταλλαγή και η συγχωρητικότητα. Ο Κύριος λέγει «εάν όταν πας να προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι με σένα, άσε το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς μα το αδελφό σου και τότε έλα να προσφέρεις το δώρο σου» (Ματθ. 5 23-24).
Γι΄ αυτό και πριν την αγία Αναφορά, δηλ. πριν την ευλογία του άρτου και του κρασιού και τη μεταβολή τους σε Σώμα και Αίμα Χριστού, δίδεται σε όλους μας το παράγγελμα «αγαπήσωμεν αλλήλους ίνα εν ομονοία ομολογήσωμεν».

Η συμμετοχή μας στη θεία Κοινωνία
Πόσο συχνά πρέπει να κοινωνούμε;
Η συχνή θ κοινωνία είναι δικαίωμα αλλά και καθήκον κάθε συνειδητού χριστιανού, ύστερα βέβαια από την κατάλληλη προετοιμασία. Στα αρχαία χρόνια οι χριστιανοί κοινωνούσαν καθημερινώς, όπως μας πληροφορούν οι «Πράξεις των Αποστόλων», ένα από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Αργότερα, κατά τον 4ον αιώνα, ο Μέγας Βασίλειος γράφει ότι οι χριστιανοί επί των ημερών του κοινωνούν τέσσερις φορές την εβδομάδα, δηλ. κάθε Κυριακή, Τέταρτη, Παρασκευή και Σάββατο (επιστολή 39). Και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, πολλούς αιώνες μετά, καθορίζει να κοινωνούν συχνά οι πιστοί. Δεν είναι λοιπόν σωστή η γνώμη και η τακτική αρκετών χριστιανών σήμερα, που ισχυρίζονται ότι πρέπει να κοινωνούν μία ή δύο φορές το χρόνο. Η θ. Λειτουργία τελείται κάθε φορά για να κοινωνούν οι πιστοί και όλα τα πνευματικά αθλήματα, η εξομολόγηση, η νηστεία, η προσευχή, ο πνευματικός εν γένει αγώνας κάθε πιστού, στόχο έχει την κορυφαία στιγμή της θ. Λειτουργίας, που δεν είναι άλλη από το «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε».

Πόσο να νηστεύουμε πριν κοινωνήσουμε;

Το θέμα της νηστείας πριν από τη θ. Κοινωνία απασχολεί πολλούς χριστιανούς και περιβάλλεται από μεγάλη σύγχυση. Ο καθένας έχει την γνώμη του, που την πιστεύει, και πολλές φορές δεν θέλει να την αποχωριστεί, ακόμα και όταν είναι λανθασμένη.
Οι ιεροί κανόνες της Εκκλησίας μας δεν επιβάλουν νηστεία προ της θείας Κοινωνίας, όμως και δεν την απαγορεύουν. Επομένως, αν κάποιος θέλει να νηστεύει πριν κοινωνήσει, αυτό φυσικά δεν απαγορεύεται. Όμως το καλύτερο για τα θέματα αυτά είναι να ζητούμε την γνώμη του ειδικού, του Ιερέα-Πνευματικού.
Θα πρέπει βέβαια να κάνουμε την εξής διευκρίνιση: Οι χριστιανοί που τηρούν τις καθιερωμένες από την Εκκλησία νηστείες όλο το χρόνο, που εξομολογούνται και αγωνίζονται να ζουν χριστοκεντρικά, μπορούν να κοινωνούν –πάντοτε με τη σύμφωνη γνώμη του Πνευματικού τους- χωρίς ιδιαίτερη νηστεία. Συνηθίζεται η αποχή αφ΄ εσπέρας αρτύσιμης τροφής, σε καθέναν που την επόμενη ημέρα θα κοινωνήσει.
Οι καθιερωμένες νηστείες της Εκκλησίας μας όλο τον χρόνο, πολύ σύντομα είναι:
  • οι Τετάρτες και οι Παρασκευές όλου του έτους, εκτός των καταλύσιμων ημερών,
  • η νηστεία των Χριστουγέννων, 40ήμερος από 15 Νοεμβρίου έως τα Χριστούγεννα, στην οποία επιτρέπεται η κατάλυση του ψαριού,
  • η νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, από την Καθαρά Δευτέρα έως το Πάσχα,
  • η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, από 1ης έως 15ης Αυγούστου
  • η νηστεία των Αγίων Αποστόλων, από τη Δευτέρα μετά την εορτή των αγίων Πάντων έως την 29η Ιουνίου,
  • η νηστεία της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου), της παραμονής των Θεοφανείων (5 Ιανουαρίου), της αποτομής της κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου (29 Αυγούστου).
Καθώς πλησιάζει η ώρα της θείας Κοινωνίας.
Η Αγία γραφή και οι άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας μιλούν για την προετοιμασία εκείνου που πρόκειται να κοινωνήσει. Και αυτή ποια πρέπει να είναι;
- Περισυλλογή και συγκέντρωση της σκέψης στο Μυστήριο, κατά τη λειτουργική προτροπή «πάσαν την βοιωτικήν αποθώμεθα μέριμναν»
- Ανάγνωση της Ακολουθίας της θείας Μεταλήψεως. Είναι κάποιες προσευχές προπαρασκευαστικές για τη θεία Κοινωνία, που τις διαβάζουμε αφ΄ εσπέρας στο σπίτι μας, και μας προετοιμάζουν να δεχθούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού.
- Καθαρισμός του σώματος. Πλενόμαστε, βάζουμε καθαρά ρούχα και πηγαίνουμε στην εκκλησία.
Παραθέτουμε και τις εξής πρακτικές οδηγίες:
Πρέπει να προηγείται η συμμετοχή μας στη θεία Λειτουργία. Είναι λυπηρό και ανάρμοστο να έρχονται χριστιανοί να κοινωνήσουν και να μην έχουν ακούσει ούτε το «κύριε ελέησον»! Σε αρκετούς Ναούς τελείται και β΄ Θ. Λειτουργία για να καλύψει ανάγκες των σημερινών χριστιανών.
Την ώρα της θ. Κοινωνίας κάθε πιστός μπαίνει στη σειρά του, χωρίς να σπρώχνει ή να βιάζεται, με ευλάβεια, και καλό και ευγενικό είναι να προσφέρουμε τη θέση μας στις μητέρες με τα μωρά καθώς και στους γέροντες. Φθάνοντας μπροστά στο Ιερέα κάνουμε το σταυρό μας και παίρνουμε από τον προηγούμενο πιστό το «μάκτρο», το κόκκινο πανί το οποίο τοποθετούμε στο πηγούνι μας. Αμέσως λέμε το όνομά μας ευκρινώς για να το ακούσει ο Ιερέας, ώστε να το μνημονεύσει όταν θα μας κοινωνεί. Ανοίγουμε καλά το στόμα μας και περιμένουμε τον Ιερέα να βάλει στο στόμα μας τη «λαβίδα», το κουταλάκι, με τη θεία Κοινωνία. Αμέσως μετά, και με ανάλογη προσοχή, σκουπιζόμαστε στο στόμα με το μάκτρο, το οποίο παραδίδουμε στον επόμενο χριστιανό. Και, κάνοντας το σημείο του σταυρού, αποσυρόμεθα στη θέση μας έως ότου τελειώσει η θ. Λειτουργία.
Καλό θα είναι οι μητέρες που κοινωνούν μικρά παιδιά να τα κρατούν αγκαλιά και μάλιστα από την δεξιά πλευρά τους, να ακινητοποιούν τα χέρια του μωρού για την αποφυγή δυσκολίας, και αν αναγκάζονται να βάζουν «πιπίλα» στο μωρό, να την πλένουν στο σπίτι με νερό και με αυτό το νερό να φτιάχνουν το επόμενο γάλα, δείχνοντας έτσι το σεβασμό αλλά και την ανάλογη ευσέβεια.
Ο εκκλησιασμός μας:
Ο Ναός είναι χώρος ιερός. Σε αυτόν μπαίνουμε για να προσευχηθούμε κατά την διάρκεια της Θ. Λειτουργίας ή της δημόσιας λατρείας ή και μόνοι μας σε άλλες ώρες.
Η λέξις «ναός» προέρχεται από το ρήμα «Ναίω», δηλ. κατοικώ, και σημαίνει τον χώρο όπου κατοικεί ο Θεός. Γι΄ αυτό και κάθε χριστιανικός Ναός παρομοιάζεται με τον ουρανό και την εκεί επικρατούσα τάξη. Ο υμνωδός της Εκκλησίας αναφωνεί «Εν τω ναώ εστώτες της δόξης σου, εν ουρανώ εστάναι νομίζομεν…»
Για την είσοδο και την παραμονή σου στον Ναό, καλό θα είναι να έχεις υπόψη σου τα εξής :
Ο ιερός Ναός είναι χώρος μόνο για λατρεία και προσευχή. Μπαίνεις με σιωπή και βγάζεις το καπέλο σου αν φορείς, σε ένδειξη σεβασμού. Το πρώτο που κάνεις είναι να κάνεις το σταυρό σου με ευλάβεια. Παραλαμβάνεις το κερί σου και το ανάβεις στο κατάλληλο χώρο, το μανουάλι, με προσοχή, κάνοντας και πάλι το σταυρό σου και προσκυνώντας την εικόνα στο προσκυνητάρι. Πηγαίνεις στη θέση σου χωρίς να συζητάς ή να κάνεις θόρυβο και κάθεσαι σε στάση ευλαβείας. Δεν είναι στάση ευλαβείας το σταυροπόδι!
Κοιτάζεις μπροστά σου, χωρίς να περιφέρεις το βλέμμα σου στο ποιος μπαίνει ή βγαίνει και αφοσιώνεσαι στη λατρεία και στην ατομική σου προσευχή.
Πώς πρέπει να στεκόμαστε μέσα στην Εκκλησία;
Πολλοί χριστιανοί μας διερωτώνται πότε πρέπει να κάθονται και πότε να είναι όρθιοι στην εκκλησία και έχουν δίκιο γιατί δεν τους έχει γίνει η σχετική λειτουργική αγωγή. Και έτσι είναι φυσικό να κάθονται όταν δεν πρέπει ή και να είναι όρθιοι όταν μπορούν να κάθονται.
Επιγραμματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι μπορούμε να καθόμαστε:
α) Στα «Ειρηνικά». Όταν ο Ιερέας ή ο Διάκονος εκφωνεί το «Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν...» μέχρι και τη μικρή είσοδο, δηλ. την έξοδο του ιερού Ευαγγελίου από την πλαϊνή θύρα του αγίου Βήματος.
β) Στο «Δύναμις», στον Απόστολο και αμέσως μετά το Ευαγγέλιο. Δύναμις είναι η ώρα κατά την οποία ο ψάλτης ψάλλει αργά το «Άγιος ο Θεός …». Και λίγο μετά. κατά την ώρα που αναγιγνώσκεται το αποστολικό ανάγνωσμα. Μετά το ευαγγέλιο εκφωνούνται τα «Ελέησον ημάς ο Θεός…» όπου και πάλι επιτρέπεται να καθόμαστε.
γ) Στο χερουβικό ύμνο. «Χερουβικό» είναι ο αργός εκείνος ύμνος, που λέγεται λίγο πριν γίνει η μεγάλη είσοδος, πριν «βγουν τα άγια». Είμαστε όμως όρθιοι τη στιγμή που ο Ιερέας βγαίνει στην Ωραία Πύλη για να θυμιάσει τις εικόνες και τον λαό.
δ) Στα «Πληρωτικά». Είναι οι εκφωνήσεις εκείνες που λέγονται αμέσως μετά τη μεγάλη Είσοδο. «Πληρώσωμεν την δέησιν ημών τω Κυρίω….» και μέχρι το σύμβολο της πίστεως, το «Πιστεύω …», που καλό είναι να το απαγγέλλουμε όλοι μαζί οι χριστιανοί.
ε) Στα δεύτερα «Πληρωτικά». Είναι οι εκφωνήσεις εκείνες που λέγονται μετά από την ευλογία του λαού από τον Ιερέα «Και έσται τα ελέη του μεγάλου Θεού …» μέχρι και την απαγγελία του «Πάτερ ημών», που και πάλι καλό είναι να το απαγγέλλουμε όλοι μαζί οι χριστιανοί.
Στ) Μετά το «Πρόσχωμεν τα άγια τοις αγίοις» και μέχρι τη φράση «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης...».
Σε όλη την υπόλοιπη ώρα της Θείας Λειτουργίας στεκόμεθα όρθιοι, με ευλάβεια μεγάλη.

α.Η Ιερά Ακολουθία της Προσκομιδής.
Τα δώρα των χριστιανών για τη Θεία Λειτουργία
 

Όταν ο Ιερέας πρόκειται να τελέσει την Θεία Λειτουργία, στη διάρκεια του Όρθρου, τελεί την ακολουθία της Προσκομιδής. Η ακολουθία αυτή γίνεται στο ειδικό μέρος του Ιερού Βήματος. Σε ένα μικρό βαθούλωμα στον τοίχο, στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας, που ονομάζεται «Προσκομιδή» ή «Αγία Πρόθεση».
Στην Προσκομιδή προετοιμάζει ο Ιερέας τα τίμια Δώρα (ψωμί και κρασί), που θα χρειαστούν για την Θεία Λειτουργία. Βάζει δηλαδή τον Αμνό και τις μερίδες των μελών της Εκκλησίας πάνω στον άγιο δίσκο και το κρασί μέσα στο Άγιο Ποτήριο.
Το ψωμί είναι από καθαρό σιτάρι. Το έχουν ζυμώσει με προσευχή ευλαβείς γυναίκες. Έχει κυκλικό σχήμα και έχει σφραγισθεί με ειδική σφραγίδα. Ονομάζεται «πρόσφορο».
Στον άγιο δίσκο υπάρχει μια μερίδα για κάθε μέλος της Εκκλησίας. Πάνω σ’  αυτόν τον μικρό δίσκο, σε κάθε Θεία Λειτουργία, συγκεντρωνόμαστε όλοι μας για να κοινωνήσουμε τον Χριστό (το Σώμα και το Αίμα Του) και να επικοινωνήσουμε μεταξύ μας.
«Πριν από κάθε Θεία Λειτουργία, στον Όρθρο, ο ιερέας κάνει την τελετή της Προσκομιδής. Φέρνει δηλαδή στην αγία Πρόθεση τις προσφορές των πιστών και τις τεμαχίζει. Πρώτα βγάζει τη μεγάλη μερίδα, τον Αμνό, που θα μεταβληθεί σε Σώμα Κυρίου και έπειτα τις μερίδες της Κυρίας Θεοτόκου, των Αγγέλων, των Αγίων και των Χριστιανών, «ζώντων και τεθνεώτων», τις οποίες τοποθετεί γύρω από τον Αμνό, μέσα στο ιερό δισκάριο.
Βλέπετε; Ολόκληρη η Εκκλησία… μέσα στο δισκάριο! Ο Κύριος Ιησούς, η Παναγία Μητέρα Του, ο Τίμιος Πρόδρομος, οι Προφήτες, οι Απόστολοι, οι Μάρτυρες, οι Όσιοι, οι Δίκαιοι, «πάντων των αγίων ο χορός», ενωμένοι μ’ εμάς, τους ευτελείς και ταπεινούς. Κοινωνία ζωντανών και πεθαμένων. Κοινωνία Αγίων και αμαρτωλών. Κοινωνία Θεού και ανθρώπων. Αυτή είναι η Ορθόδοξη Εκκλησία του Χριστού!»
 (Άγιος Ιωάννης της Κροστάνδης)



Το μεγάλο τετράγωνο κομμάτι που ο Ιερέας τοποθετεί στο κέντρο του αγίου δίσκου λέγεται Αμνός (1). Είναι αυτό που θα ευλογήσει ο Ιερέας για να γίνει Σώμα Χριστού. Η λέξη «αμνός» σημαίνει πρόβατο και μας θυμίζει τον Χριστό, που θυσιάστηκε για χάρη μας, «όπως τα πρόβατα στη σφαγή». Πάνω του είναι γραμμένο: «Ιησούς Χριστός νικά».
Το τριγωνικό κομμάτι (2) είναι η μερίδα της Παναγίας, της Μητέρας του Χριστού.
Τα 9 τριγωνάκια είναι (3) :
Το πρώτο, για τους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και για όλους τους Αγίους Αγγέλους.
Το δεύτερο, για τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και όλους τους Προφήτες.
Το τρίτο, για τους Αγίους Αποστόλους.
Το τέταρτο, για όλους τους Ιεράρχες, δηλαδή τους επισκόπους που αγίασαν.
Το πέμπτο, για όλους τους Αγίους που μαρτύρησαν για τον Χριστό, τους Μάρτυρες.
Το έκτο, για όλους τους Οσίους, άνδρες και γυναίκες, δηλαδή τους μοναχούς που αγίασαν.
Το έβδομο, για όλους τους Αγίους Αναργύρους.
Το όγδοο, για τους γονείς της Παναγίας, τον Ιωακείμ και την Αννα, καθώς και για τον Άγιο που γιορτάζει την ημέρα εκείνη,
και το ένατο, για τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο ή τον Μέγα Βασίλειο –ανάλογα με το ποιος έγραψε την Θεία Λειτουργία που τελείται εκείνη την ημέρα.
Στη συνέχεια, ο ιερέας βγάζει μία μερίδα για τον Αρχιεπίσκοπο.
Και τέλος, ο ιερέας βγάζει τις «μερίδες» (4). Οι «μερίδες» είναι κάποια μικρά ψίχουλα από το πρόσφορο. Βγάζει από μία μερίδα για κάθε Χριστιανό, ζωντανό ή πεθαμένο. Σε κάθε μερίδα που βγάζει, λέει: « Μνήσθητι, Κύριε, του δούλου Σου (τάδε)…» -που σημαίνει: «Θυμήσου, Κύριε, τον δούλο Σου (τάδε)». Στο τέλος θα πει «Μνήσθητι, Κύριε, και των λοιπών», δηλαδή «Θυμήσου, Κύριε, και τους υπόλοιπους Χριστιανούς» για να μην λείψει κανένας από το γιορτινό Τραπέζι της Θείας Λειτουργίας.
Οι πρώτοι Χριστιανοί, στα χρόνια των Αγίων Αποστόλων, όταν συγκεντρώνονταν για τη Θεία Ευχαριστία έτρωγαν όλοι μαζί το ίδιο φαγητό, έψελναν ύμνους, έκαναν προσευχή, άκουγαν το κήρυγμα των Αποστόλων και στο τέλος έτρωγαν το αγιασμένο ψωμί, δηλαδή το Σώμα του Χριστού, και έπιναν το αγιασμένο κρασί, δηλαδή το Αίμα Του.
Και εμείς σήμερα προσφέρουμε ψωμί και κρασί στην Ευχαριστία και τα ξαναπαίρνουμε, αφού τα ευλογήσει ο Ιερέας και με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος γίνουν Σώμα και Αίμα του Χριστού.

β. Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου
Ο Εκκλησιασμός
Λιμάνια πνευματικά οι ναοί
Με λιμάνια μέσα στο πέλαγος μοιάζουν οι ναοί, που ο Θεός εγκατέστησε στις πόλεις· πνευματικά λιμάνια, όπου βρίσκουμε απερίγραπτη ψυχική ηρεμία όσοι σ’ αυτά καταφεύγουμε, ζαλισμένοι από την κοσμική τύρβη. Κι όπως ακριβώς ένα απάνεμο κι ακύμαντο λιμάνι προσφέρει ασφάλεια στα αραγμένα πλοία, έτσι και ο ναός σώζει από την τρικυμία των βιοτικών μεριμνών όσους σ’ αυτόν προστρέχουν και αξιώνει τους πιστούς να στέκονται με σιγουριά και ν’ ακούνε το λόγο του Θεού με γαλήνη πολλή.
Ο ναός είναι θεμέλιο της αρετής και σχολείο της πνευματικής ζωής. Πάτησε στα πρόθυρά του μόνο, οποιαδήποτε ώρα, κι αμέσως θα ξεχάσεις τις καθημερινές φροντίδες. Πέρασε μέσα, και μια αύρα πνευματική θα περικυκλώσει την ψυχή σου. Αυτή η ησυχία προξενεί δέος και διδάσκει τη χριστιανική ζωή· ανορθώνει το φρόνημα και δεν σε αφήνει να θυμάσαι τα παρόντα· σε μεταφέρει από τη γη στον ουρανό. Κι αν τόσο μεγάλο είναι το κέρδος όταν δεν γίνεται λατρευτική σύναξη, σκέψου, όταν τελείται η Λειτουργία και οι προφήτες διδάσκουν, οι απόστολοι κηρύσσουν το Ευαγγέλιο, ο Χριστός βρίσκεται ανάμεσα στους πιστούς, ο Θεός Πατέρας δέχεται την τελούμενη θυσία, το Άγιο Πνεύμα χορηγεί τη δική Του αγαλλίαση, τότε λοιπόν, με πόση ωφέλεια πλημμυρισμένοι δεν φεύγουν από το ναό οι εκκλησιαζόμενοι;
Στην εκκλησία συντηρείται η χαρά όσων χαίρονται· στην εκκλησία βρίσκεται η ευθυμία των πικραμένων, η ευφροσύνη των λυπημένων, η αναψυχή των βασανισμένων, η ανάπαυση των κουρασμένων. Γιατί ο Χριστός λέει: «Ελάτε σ’ εμένα όλοι όσοι είστε κουρασμένοι και φορτωμένοι με προβλήματα, κι εγώ θα σας αναπαύσω» (Ματθ. 11:28). Τι πιο ποθητό απ’ αυτή τη φωνή; Τι πιο γλυκό από τούτη την πρόσκληση; Σε συμπόσιο σε καλεί ο Κύριος, όταν σε προσκαλεί στην εκκλησία· σε ανάπαυση από τους κόπους σε παρακινεί· σε ανακούφιση από τις οδύνες σε μεταφέρει. Γιατί σε ξαλαφρώνει από το βάρος των αμαρτημάτων. Με την πνευματική απόλαυση θεραπεύει τη στενοχώρια και με τη χαρά τη λύπη.  
Γιατί δεν εκκλησιάζεσαι;
Παρ’ όλα αυτά, λίγοι είναι εκείνοι που έρχονται στην εκκλησία. Τι θλιβερό! Στους χορούς και στις διασκεδάσεις τρέχουμε πρόθυμα. Τις ανοησίες των τραγουδιστών τις ακούμε με ευχαρίστηση. Τις αισχρολογίες των ηθοποιών τις απολαμβάνουμε για ώρες, δίχως να βαριόμαστε. Και μόνο όταν μιλάει ο Θεός, χασμουριόμαστε, ξυνόμαστε και ζαλιζόμαστε. Μα και στα ιπποδρόμια, μολονότι δεν υπάρχει στέγη για να προστατεύει τους θεατές από τη βροχή, τρέχουν οι περισσότεροι σαν μανιακοί, ακόμα κι όταν βρέχει ραγδαία, ακόμα κι όταν ο άνεμος σηκώνει τα πάντα. Δεν λογαριάζουν ούτε την κακοκαιρία ούτε το κρύο ούτε την απόσταση. Τίποτα δεν τους κρατάει στα σπίτια τους. Όταν, όμως, πρόκειται να πάνε στην εκκλησία, τότε και το ψιλόβροχο τους γίνεται εμπόδιο. Κι αν τους ρωτήσεις, ποιος είναι ο Αμώς ή ο Οβδιού, πόσοι είναι οι προφήτες ή οι απόστολοι, δεν μπορούν ν’ ανοίξουν το στόμα τους. Για τ’ άλογα, όμως, τους τραγουδιστές και τους ηθοποιούς μπορούν σε πληροφορήσουν με κάθε λεπτομέρεια. Είναι κατάσταση αυτή;
Γιορτάζουμε μνήμες αγίων, και σχεδόν κανένας δεν παρουσιάζεται στο ναό. Φαίνεται πως η απόσταση παρασύρει τους χριστιανούς στην αμέλεια· ή μάλλον όχι η απόσταση, αλλά η αμέλεια μόνο τους εμποδίζει. Γιατί, όπως τίποτα δεν μπορεί να εμποδίσει αυτόν που έχει αγαθή προαίρεση και ζήλο να κάνει κάτι, έτσι και τον αμελή, τον ράθυμο και αναβλητικό όλα μπορούν να τον εμποδίσουν.
Οι μάρτυρες έχυσαν το αίμα τους για την Αλήθεια, κι εσύ λογαριάζεις μια τόσο μικρή απόσταση; Εκείνοι θυσίασαν τη ζωή τους για το Χριστό, κι εσύ δεν θέλεις ούτε λίγο να κοπιάσεις; Ο Κύριος πέθανε για χάρη σου, κι εσύ Τον περιφρονείς; Γιορτάζουμε μνήμες αγίων, κι εσύ βαριέσαι να έρθεις στο ναό, προτιμώντας να κάθεσαι στο σπίτι σου; Και όμως, πρέπει να έρθεις, για να δεις το διάβολο να νικιέται, τον άγιο να νικάει, το Θεό να δοξάζεται και την Εκκλησία να θριαμβεύει.
‘’Μα είμαι αμαρτωλός’’, λες, ‘’και δεν τολμώ ν’ αντικρύσω τον άγιο’’. Ακριβώς επειδή είσαι αμαρτωλός, έλα εδώ, για να γίνεις δίκαιος. Ή μήπως δεν γνωρίζεις, ότι και αυτοί που στέκονται μπροστά στο Ιερό θυσιαστήριο, έχουν διαπράξει αμαρτίες; Γι’ αυτό οικονόμησε ο Θεός να υποφέρουν και οι Ιερείς από κάποια πάθη, ώστε να κατανοούν την ανθρώπινη αδυναμία και να συγχωρούν τους άλλους.
‘’Αφού, όμως, δεν τήρησα όσα άκουσα στην εκκλησία’’, θα μου πει κάποιος, ‘’πως μπορώ να έρθω πάλι;’’. Έλα να ξανακούσεις τον θείο λόγο. Και προσπάθησε τώρα να τον εφαρμόσεις. Αν βάλεις φάρμακο πάνω στο τραύμα σου και δεν το επουλώσει την ίδια μέρα, δεν θα ξαναβάλεις και την επόμενη; Αν ο ξυλοκόπος, που θέλει να κόψει μια βελανιδιά, δεν κατορθώσει να τη ρίξει με την πρώτη τσεκουριά, δεν τη χτυπάει και δεύτερη και πέμπτη και δέκατη φορά; Κάνε κι εσύ το ίδιο.
Αλλά, θα μου πεις, σ’ εμποδίζουν να εκκλησιαστείς η φτώχεια και η ανάγκη να εργαστείς. Όμως δεν είναι εύλογη και τούτη η πρόφαση. Εφτά μέρες έχει η εβδομάδα. Αυτές τις εφτά μέρες τις μοιράστηκε ο Θεός μαζί μας. Και σ’ εμάς έδωσε έξι, ενώ για τον εαυτό Του άφησε μία. Αυτή τη μοναδική μέρα, λοιπόν, δεν δέχεσαι να σταματήσεις τις εργασίες;
Και γιατί λέω για ολόκληρη μέρα; Εκείνο που έκανε στην περίπτωση της ελεημοσύνης η χήρα του Ευαγγελίου, το ίδιο κάνε κι εσύ στη διάρκεια αυτής της μιας μέρας. Έδωσε εκείνη δυο λεπτά και πήρε πολλή χάρη από το Θεό. Δάνεισε κι εσύ δυο ώρες στο Θεό, πηγαίνοντας στην εκκλησία, και θα φέρεις  στο σπίτι σου κέρδη αμέτρητων ημερών. Αν όμως δεν δέχεσαι να κάνεις κάτι τέτοιο, σκέψου μήπως μ’ αυτή σου τη στάση χάσεις κόπους πολλών ετών. Γιατί ο Θεός, όταν περιφρονείται, γνωρίζει να σκορπίζει τα χρήματα που συγκεντρώνεις με την εργασία της Κυριακής.
Μα κι αν ακόμα έβρισκες ολόκληρο θησαυροφυλάκιο γεμάτο από χρυσάφι και εξ αιτίας του απουσίαζες από το ναό, θα ήταν πολύ μεγαλύτερη η ζημιά σου· και τόσο μεγαλύτερη, όσο ανώτερα είναι τα πνευματικά από τα υλικά. Γιατί τα υλικά πράγματα, κι αν ακόμα είναι πολλά και τρέχουν άφθονα από παντού, δεν τα παίρνουμε στην άλλη ζωή, δεν μεταφέρονται μαζί μας στον ουρανό, δεν παρουσιάζονται στο φοβερό εκείνο βήμα του Κυρίου. Αλλά πολλές φορές, και πριν ακόμα πεθάνουμε, μας εγκαταλείπουν. Αντίθετα, ο πνευματικός θησαυρός που αποκτούμε στην εκκλησία, είναι κτήμα αναφαίρετο και μας ακολουθεί παντού.
‘’Ναι, αλλά μπορώ’’, λέει κάποιος άλλος, ‘’να προσευχηθώ και στο σπίτι μου’’. Απατάς τον εαυτό σου, άνθρωπε. Βεβαίως, είναι δυνατόν να προσευχηθείς και στο σπίτι σου· είναι αδύνατον όμως να προσευχηθείς έτσι, όπως προσεύχεσαι στην εκκλησία, όπου υπάρχει το πλήθος των πατέρων και όπου ομόφωνη κραυγή ικεσίας αναπέμπεται στο Θεό. Δεν σε ακούει τόσο πολύ ο Κύριος όταν Τον παρακαλείς μόνος σου, όσο όταν Τον παρακαλείς ενωμένος με τους αδελφούς σου. Γιατί στην εκκλησία υπάρχουν περισσότερες πνευματικές προϋποθέσεις απ’ όσες στο σπίτι. Υπάρχουν η ομόνοια, η συμφωνία των πιστών, ο σύνδεσμος της αγάπης, οι ευχές των ιερέων. Γι’ αυτό, άλλωστε, οι ιερείς προΐστανται των ακολουθιών· για να ενισχύονται με τις δυνατότερες ευχές τους οι ασθενέστερες ευχές του λαού, κι έτσι όλες μαζί ν’ ανεβαίνουν στον ουρανό.
Όταν προσευχόμαστε ο καθένας χωριστά, είμαστε ανίσχυροι· όταν όμως συγκεντρωνόμαστε όλοι μαζί, τότε γινόμαστε πιο δυνατοί και ελκύουμε σε μεγαλύτερο βαθμό την ευσπλαχνία του Θεού. Κάποτε ο απόστολος Πέτρος βρισκόταν αλυσοδεμένος στη φυλακή. Έγινε όμως θερμή προσευχή από τους συναγμένους πιστούς, κι αμέσως ελευθερώθηκε. Τι θα μπορούσε, επομένως, να  είναι πιο δυνατό από την κοινή προσευχή, που ωφέλησε κι αυτούς ακόμα τους στύλους της Εκκλησίας;            
Η προσέλευσή μας στο Ναό Σας παρακαλώ, λοιπόν, και σας ικετεύω, ας προτιμάτε από οποιαδήποτε άλλη ασχολία και φροντίδα τον εκκλησιασμό. Ας τρέχουμε πρόθυμα, όπου κι αν βρισκόμαστε, στην εκκλησία.
Προσέξτε, όμως, κανείς να μην μπει στον ιερό αυτό χώρο, έχοντας βιοτικές φροντίδες ή περισπασμούς ή φόβους. Αλλά αφού τ’ αφήσουμε όλα τούτα έξω, στις πύλες του ναού, τότε ας περάσουμε μέσα. Γιατί ερχόμαστε στα ανάκτορα των ουρανών, πατάμε σε τόπους που αστράφτουν.
Ας διώξουμε από την ψυχή μας πρώτα-πρώτα τη μνησικακία, για να μην κατακριθούμε, όταν παρουσιαστούμε μπροστά στο Θεό και προσευχηθούμε λέγοντας: «Πάτερ ημών..., άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Διαφορετικά, πώς θέλεις να φανεί ο Δεσπότης Χριστός γλυκός και πράος απέναντί σου, αφού εσύ γίνεσαι στον συνάνθρωπό σου σκληρός και δεν τον συγχωρείς; Πώς θα μπορέσεις να υψώσεις τα χέρια σου στον ουρανό; Πώς θα κινήσεις τη γλώσσα σου σε λόγια προσευχής; Πώς θα ζητήσεις συγγνώμη; Ακόμα κι αν θέλει ο Θεός να συγχωρήσει τις αμαρτίες σου, δεν Τον αφήνεις εσύ, επειδή δεν συγχωρείς τον πλησίον σου.
Μα και η ενδυμασία μας στο ναό να είναι καλή από κάθε πλευρά. Να είναι κόσμια και όχι εξεζητημένη. Γιατί το κόσμιο είναι σεμνό, ενώ το εξεζητημένο είναι άσεμνο.
Αυτό ακριβώς μας παραγγέλλει και ο απόστολος Παύλος, όταν λέει: «Θέλω να προσεύχονται οι άνδρες σε κάθε  τόπο, σηκώνοντας προς τον ουρανό χέρια όσια, χωρίς οργή και δισταγμό ολιγοπιστίας. Επίσης και οι γυναίκες να προσεύχονται με αμφίεση σεμνή, στολίζοντας τον εαυτό τους με σεμνότητα και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις και χρυσά κοσμήματα ή μαργαριτάρια ή ενδύματα πολυτελή, αλλά με ό,τι ταιριάζει στις γυναίκες που λένε ότι σέβονται το Θεό, δηλαδή με καλά έργα» (Α’ Τιμ. 2:8-10). Αν, λοιπόν, απαγορεύει στις γυναίκες εκείνα που είναι απόδειξη πλούτου, πολύ περισσότερο απαγορεύει όσα κινούν την περιέργεια, όπως τα φτιασίδια, το βάψιμο των ματιών, το κουνιστό βάδισμα, τα παράξενα ρούχα και τα παρόμοια.
Τι λες, γυναίκα; Έρχεσαι στο ναό να προσευχηθείς, και στολίζεσαι με χρυσαφικά και χτενίζεσαι επιτηδευμένα; Μήπως ήρθες για να χορέψεις; Μήπως για να λάβεις μέρος σε γαμήλια γιορτή; Εκεί έχουν θέση τα χρυσαφικά και οι πολυτέλειες· εδώ δεν χρειάζεται τίποτα απ’ αυτά. Ήρθες να παρακαλέσεις το Θεό για τις αμαρτίες σου. Τι στολίζεις, λοιπόν, τον εαυτό σου; Αυτή η εμφάνιση δεν είναι γυναίκας που ικετεύει. Πώς μπορείς να στενάξεις, πώς μπορείς να δακρύσεις, πώς μπορείς να προσευχηθείς με θέρμη, έχοντας τέτοια αμφίεση; Θέλεις να φαίνεσαι ευπρεπής; Φόρεσε το Χριστό και όχι το χρυσό. Ντύσου την ελεημοσύνη, τη φιλανθρωπία, τη σωφροσύνη, την ταπεινοφροσύνη. Αυτά αξίζουν περισσότερο απ’ όλο το χρυσάφι. Αυτά και την ωραία την κάνουν ωραιότερη και την άσχημη την ομορφαίνουν. Να ξέρεις, γυναίκα, πως, όταν στολιστείς πολύ, γίνεσαι πιο αισχρή κι από τη γυμνή, γιατί έχεις αποβάλει πια την κοσμιότητα.  
Προσοχή και προσευχή
Αλλά   και  η   διαγωγή   μας,   όσο   βρισκόμαστε μέσα στο    ναό,  ας  είναι η  πρέπουσα,  όπως  αρμόζει  σε   άνθρωπο που  βρίσκεται μπροστά στο  Θεό. Να μην  ασχολούμαστε   με άσκοπες   συζητήσεις,  μα   να   στεκόμαστε με   φόβο και τρόμο, με προσοχή   και προθυμία,  με το  βλέμμα  στραμμένο στη  γη  και  την  ψυχή υψωμένη στον  ουρανό.
Γιατί έρχονται πολλοί στην εκκλησία, επαναλαμβάνουν μηχανικά ψαλμούς και ευχές, και φεύγουν, δίχως να ξέρουν τι είπαν. Τα χείλη κινούνται, αλλά τ’ αυτιά δεν ακούνε. Εσύ δεν ακούς την προσευχή σου, και θέλεις να σε εισακούσει ο Θεός; Γονάτισα, λες· αλλά ο νους σου πετούσε μακριά. Το σώμα σου ήταν μέσα στην εκκλησία και η ψυχή σου έξω. Το στόμα έλεγε την προσευχή και ο νους μετρούσε τόκους, συμβόλαια, συναλλαγές, χωράφια, κτήματα, συναναστροφές με φίλους. Κι όλα αυτά συμβαίνουν, γιατί ο διάβολος είναι πονηρός· ξέρει πως την ώρα της προσευχής κερδίζουμε πολλά, γι’ αυτό τότε επιτίθεται με μεγαλύτερη σφοδρότητα. Άλλες φορές είμαστε ξαπλωμένοι στο κρεβάτι, και τίποτα δεν σκεφτόμαστε· ήρθαμε όμως στην εκκλησία να προσευχηθούμε, και ο διάβολος μας έβαλε ένα σωρό λογισμούς, ώστε καθόλου να μην ωφεληθούμε.
Αν, αλήθεια, ο Θεός σου ζητήσει λόγο για την αδιαφορία ή και την ασέβεια που δείχνεις στις λατρευτικές συνάξεις, τι θα κάνεις; Να, την ώρα που Αυτός σου μιλάει, εσύ, αντί να προσεύχεσαι, έχεις πιάσει κουβέντα με τον διπλανό σου για πράγματα ανώφελα. Και όλα τ’ άλλα αμαρτήματά μας αν παραβλέψει ο Θεός, τούτο φτάνει για να στερηθούμε τη σωτηρία. Μην το θεωρείς μικρό παράπτωμα. Για να καταλάβεις, τη βαρύτητά του, σκέψου τι γίνεται στην ανάλογη περίπτωση των ανθρώπων. Ας υποθέσουμε ότι συζητάς μ’ ένα επίσημο πρόσωπο ή μ’ έναν εγκάρδιο φίλο σου. Και ενώ εκείνος σου μιλάει, εσύ γυρίζεις αδιάφορα το κεφάλι σου και αρχίζεις να κουβεντιάζεις με κάποιον άλλο. Δεν θα προσβληθεί ο συνομιλητής σου απ’ αυτή την απρέπειά σου; Δεν θα θυμώσει; Δεν θα σου ζητήσει το λόγο;
Αλίμονο! Βρίσκεσαι στη θεία Λειτουργία, κι ενώ το βασιλικό τραπέζι είναι ετοιμασμένο, ενώ ο Αμνός του Θεού θυσιάζεται για χάρη σου, ενώ ο ιερέας αγωνίζεται για τη σωτηρία σου, εσύ αδιαφορείς. Την ώρα που τα εξαπτέρυγα Σεραφείμ σκεπάζουν τα πρόσωπά τους από δέος και όλες οι ουράνιες δυνάμεις μαζί με τον ιερέα παρακαλούν το Θεό για σένα, τη στιγμή που κατεβαίνει από τον ουρανό η φωτιά του Αγίου Πνεύματος και το αίμα του Χριστού χύνεται από την άχραντη πλευρά Του μέσα στο άγιο Ποτήριο, τη στιγμή αυτή η συνείδησή σου, άραγε, δεν σε ελέγχει για την απροσεξία σου; Σκέψου, άνθρωπε μου, μπροστά σε Ποιον στέκεσαι την ώρα της φρικτής μυσταγωγίας και μαζί με ποιους ,με τα Χερουβείμ, με τα Σεραφείμ, με όλες τις ουράνιες δυνάμεις. Αναλογίσου μαζί με ποιους ψάλλεις και προσεύχεσαι. Είναι αρκετό για να συνέλθεις, όταν θυμηθείς ότι, ενώ έχεις υλικό σώμα, αξιώνεσαι να υμνείς τον Κύριο της κτίσεως μαζί με τους ασώματους αγγέλους.
Μη συμμετέχεις, λοιπόν, στην Ιερή εκείνη υμνωδία με αδιαφορία. Μην έχεις στο νου σου βιοτικές σκέψεις. Διώξε κάθε γήινο λογισμό και ανέβα νοερά στον ουρανό, κοντά στο θρόνο του Θεού. Πέταξε εκεί μαζί με τα Σεραφείμ, φτερούγισε μαζί τους, ψάλε τον τρισάγιο ύμνο στην Παναγία Τριάδα.
Η θεία Κοινωνία Και σαν έρθει η στιγμή της θείας Κοινωνίας και πρόκειται να πλησιάσεις την Αγία Τράπεζα, πίστευε ακλόνητα πως εκεί είναι παρών ο Χριστός, ο Βασιλιάς των όλων. Όταν δεις τον Ιερέα να σου προσφέρει το σώμα και το αίμα του Κυρίου, μη νομίσεις ότι ο Ιερέας το κάνει αυτό, αλλά πίστευε ότι το χέρι που απλώνεται είναι του Χριστού. Αυτός που λάμπρυνε με την παρουσία Του την τράπεζα του Μυστικού Δείπνου, Αυτός και τώρα διακοσμεί την Τράπεζα της θείας Λειτουργίας. Παραβρίσκεται πραγματικά και εξετάζει του καθενός την προαίρεση και παρατηρεί ποιος πλησιάζει με ευλάβεια ταιριαστή στο άγιο Μυστήριο, ποιος με πονηρή συνείδηση, με σκέψεις βρωμερές και ακάθαρτες, με πράξεις μολυσμένες. Αναλογίσου, λοιπόν, κι εσύ ποιο ελάττωμά σου διόρθωσες, ποια αρετή κατόρθωσες, ποια αμαρτία έσβησες με την εξομολόγηση, σε τι έγινες καλύτερος. Αν η συνείδησή σου σε πληροφορεί ότι φρόντισες αρκετά για την επούλωση των ψυχικών σου τραυμάτων, αν έκανες κάτι περισσότερο από τη νηστεία, κοινώνησε με φόβο Θεού. Αλλιώς, μείνε μακριά από  τα άχραντα Μυστήρια. Και όταν καθαριστείς απ’ όλες τις αμαρτίες σου, τότε να πλησιάσεις.
Να προσέρχεστε, λοιπόν, στη θεία Κοινωνία με φόβο και τρόμο, με συνείδηση καθαρή, με νηστεία και προσευχή. Χωρίς να θορυβείτε, χωρίς να ποδοπατάτε και να σπρώχνετε τους διπλανούς σας. Γιατί αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη τρέλα και τη χειρότερη περιφρόνηση των θείων Μυστηρίων.
Πες μου, άνθρωπε, γιατί κάνεις θόρυβο; Γιατί βιάζεσαι; Σε πιέζει τάχα η ανάγκη να κάνεις τις δουλειές σου; Και σου περνάει άραγε, την ώρα που πας να κοινωνήσεις, η σκέψη ότι έχεις δουλειές; Έχεις μήπως την αίσθηση ότι είσαι πάνω στη γη; Νομίζεις ότι βρίσκεσαι μαζί με ανθρώπους και όχι με τους χορούς των αγγέλων; Μα κάτι τέτοιο είναι δείγμα πέτρινης καρδιάς....
Κάθε πότε να κοινωνούμε;
Υπάρχει κι ένα άλλο θέμα: Πολλοί κοινωνούν μια φορά το χρόνο, άλλοι δύο φορές, άλλοι περισσότερες. Ποιους απ’ αυτούς θα επιδοκιμάσουμε; Όσους μια φορά, όσους πολλές ή όσους λίγες φορές μεταλαβαίνουν; Ούτε τους μία ούτε τις πολλές ούτε τους λίγες, μα εκείνους που πλησιάζουν στο άγιο Ποτήριο με καρδιά αγνή, με βίο ανεπίληπτο. Αυτοί ας κοινωνούν πάντα. Οι άλλοι, οι αμετανόητοι αμαρτωλοί, ας μένουν μακριά από τα άχραντα Μυστήρια, γιατί αλλιώς κρίμα και καταδίκη, ετοιμάζουν για τον εαυτό τους. Ο άγιος απόστολος λέει: «Όποιος τρώει τον άρτο και πίνει το ποτήριο του Κυρίου με τρόπο ανάξιο, γίνεται ένοχος αμαρτήματος απέναντι στο σώμα και στο αίμα του Κυρίου, προκαλώντας την καταδίκη του» (Α’ Κορ. 11:27, 29). Θα τιμωρηθεί, δηλαδή, τόσο αυστηρά, όσο και οι σταυρωτές του Χριστού, αφού κι εκείνοι έγιναν ένοχοι αμαρτήματος απέναντι στο σώμα Του.
Πολλοί από τους πιστούς έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο περιφρονήσεως των αγίων Μυστηρίων, ώστε, ενώ είναι γεμάτοι από αμέτρητες κακίες και δεν διορθώνουν καθόλου τον εαυτό τους, κοινωνούν στις γιορτές απροετοίμαστοι. Μη γνωρίζοντας ότι προϋπόθεση της θείας Κοινωνίας δεν είναι η γιορτή, αλλά, καθώς είπαμε, η καθαρή συνείδηση. Και όπως αυτός που δεν αισθάνεται κανένα κακό στη συνείδησή του, πρέπει καθημερινά να προσέρχεται στη θεία Κοινωνία, έτσι κι αυτός που είναι φορτωμένος αμαρτήματα και δεν μετανοεί, πρέπει να μην κοινωνεί ούτε στη γιορτή. Γι’ αυτό και πάλι σας παρακαλώ όλους να μην πλησιάζετε στα θεία Μυστήρια έτσι απροετοίμαστοι κι επειδή το απαιτεί η γιορτή, αλλά, αν κάποτε αποφασίσετε να λάβετε μέρος στη θεία Λειτουργία και να κοινωνήσετε, να καθαρίζετε καλά τον εαυτό σας, από πολλές μέρες πριν, με τη μετάνοια, την προσευχή, την ελεημοσύνη, τη φροντίδα για τα πνευματικά πράγματα.  
Παραμονή ως την απόλυση Ήρθες, λοιπόν, στην εκκλησία και αξιώθηκες να συναντήσεις το Χριστό; Μη φύγεις, αν δεν τελειώσει η ακολουθία. Αν φύγεις πριν από την απόλυση, είσαι ένοχος όσο κι ένας δραπέτης. Πηγαίνεις στο θέατρο και, αν δεν τελειώσει η παράσταση, δεν φεύγεις. Μπαίνεις στην εκκλησία, στον οίκο του Κυρίου, και γυρίζεις την πλάτη στα άχραντα Μυστήρια; Φοβήσου τουλάχιστον εκείνον που είπε: «Όποιος καταφρονεί το Θεό, θα καταφρονηθεί απ’ Αυτόν» (Πρβλ. Παροιμ. 13:13).
 Τι κάνεις, άνθρωπε; Ενώ ο Χριστός είναι παρών, οι άγγελοι Του παραστέκονται, οι αδελφοί σου κοινωνούν ακόμα, εσύ τους εγκαταλείπεις και φεύγεις; Ο Χριστός σου προσφέρει την αγία σάρκα Του, κι εσύ δεν περιμένεις λίγο, για να Τον ευχαριστήσεις έστω με τα λόγια; Όταν παρακάθεσαι σε δείπνο, δεν τολμάς να φύγεις, έστω κι αν έχεις χορτάσει, τη στιγμή που οι φίλοι σου κάθονται ακόμα στο τραπέζι. Και τώρα που τελούνται τα φρικτά Μυστήρια του Χριστού, τ’ αφήνεις όλα στη μέση και φεύγεις;
Θέλετε να σας πω τίνος το έργο κάνουν όσοι φεύγουν πριν τελειώσει η θεία Λειτουργία και δεν συμμετέχουν έτσι στις τελευταίες ευχαριστήριες ευχές; Ίσως είναι βαρύ αυτό που πρόκειται να πω, μα πρέπει να το πω. Όταν ο Ιούδας πήρε μέρος στον Μυστικό Δείπνο του Χριστού, ενώ όλοι ήταν καθισμένοι στο τραπέζι, αυτός σηκώθηκε πριν από τους άλλους κι έφυγε. Εκείνον, λοιπόν, τον Ιούδα μιμούνται... Αν δεν έφευγε τότε εκείνος, δεν θα γινόταν προδότης, δεν θα χανόταν. Αν δεν ξεχώριζε τον εαυτό του από το ποίμνιο, δεν θα τον έβρισκε μόνο του ο λύκος, για να τον φάει.
Μετά τον εκκλησιασμό Εμείς ας αναχωρούμε από τη θεία Λειτουργία σαν λιοντάρια που  βγάζουν φωτιά, έχοντας γίνει φοβεροί ακόμα και στο διάβολο. Γιατί το άγιο αίμα του Κυρίου που κοινωνούμε, ποτίζει την ψυχή μας και της δίνει μεγάλη δύναμη. Όταν το μεταλαβαίνουμε άξια, διώχνει τους δαίμονες μακριά και φέρνει κοντά μας τους αγγέλους και τον Κύριο των αγγέλων. Αυτό το αίμα είναι η σωτηρία των ψυχών μας, μ’ αυτό λούζεται η ψυχή, μ’ αυτό στολίζεται. Αυτό το αίμα κάνει το νου μας λαμπρότερο από τη φωτιά, αυτό κάνει την ψυχή μας λαμπρότερη από το χρυσάφι.
Προσελκύστε, λοιπόν, τους αδελφούς μας στην εκκλησία, προτρέψτε τους πλανημένους, συμβουλέψτε τους όχι μόνο με λόγια, αλλά και με έργα. Κι αν ακόμα τίποτα δεν πεις, αλλά βγεις από την ιερή σύναξη, δείχνοντας στους απόντες – και με την εμφάνιση και με το βλέμμα και με τη φωνή και με το βάδισμα και μ’ όλη σου τη σεμνότητα – τι κέρδος που αποκόμισες από το ναό, αυτό είναι αρκετό για παραίνεση και συμβουλή. Γιατί έτσι πρέπει να βγαίνουμε από το ναό, σαν από τα ιερά άδυτα, σαν να κατεβαίνουμε από τους ίδιους τους ουρανούς. Δίδαξε όσους δεν εκκλησιάζονται ότι έψαλες μαζί με τα Σεραφείμ, ότι ανήκεις στην ουράνια πολιτεία, ότι συναντήθηκες με το Χριστό και μίλησες μαζί Του. Αν έτσι ζούμε τη θεία Λειτουργία, δεν θα χρειαστεί να πούμε τίποτα στους απόντες. Αλλά βλέποντας εκείνοι τη δική μας ωφέλεια, θα νιώσουν τη δική τους ζημιά και θα τρέξουν γρήγορα στην εκκλησία, για ν’ απολαύσουν τα ίδια αγαθά, με τη χάρη και φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, αιώνια ανήκει η δόξα. Αμήν.
Από το βιβλιάριο: "Φωνή των Πατέρων", Ιερά Μονή Παρακλήτου, Ωρωπός Αττικής 2005.


6.Ο Γάμος"Το μυστήριο τούτο μέγα εστίν"
«Το μυστήριο τούτο μέγα εστίν, εγώ δε λέγω εις Χριστόν και εις την Εκκλησίαν» (Εφεσίους 5,32).
Ο Γάμος είναι το μυστήριο εκείνο, κατά το οποίο με την ιερολογία της Εκκλησίας μας παρέχεται η θεία χάρις σ’ εκείνους που το επιθυμούν και αγιάζει την ένωσή τους, με σκοπό να τους δυναμώσει για να επιτύχουν τους σκοπούς του γάμου.
Σκοπός του γάμου είναι η εν Χριστώ ψυχοσωματική ένωση των νεόνυμφων. Σκοποί του γάμου ειδικότερα είναι: α) η αλληλο-συμπλήρωση και βοήθεια των συζύγων, β) η χαλιναγώγηση και μεταμόρφωση των παθών, γ) ο πολλαπλασιασμός του ανθρωπίνου γένους και των μελλών της Εκκλησίας με την τεκνογονία και δ) η εν Χριστώ και κατά Χριστόν ανατροφή των παιδιών.

«Ου καλόν είναι τόν άνθρωπον μόνον, ποιήσωμεν αυτώ βοηθόν κατ’ αυτόν». (Γένεσις 2,18)
Η μοναξιά και η απομόνωση του ανθρώπου είναι το πρώτο πράγμα που ο Θεός χαρακτήρισε ως κακό. Ο Θεός έφτιαξε τον άνθρωπο για να ζήσει με άλλους ανθρώπους και ο πρώτος  «άλλος» ήταν η γυναίκα.
Πολλοί Πατέρες της Εκκλησίας μας υποστηρίζουν πως ο Θεός δημιούργησε την ερωτική λειτουργία προβλέποντας την πτώση του ανθρώπου και την απομάκρυνσή του απ’ Αυτόν. Έτσι ο Θεός καθιερώνει το γάμο για να μπορέσει ο άνθρωπος να υπερβεί την απομόνωση που φέρνει η αμαρτία και να ξεπεράσει τη φιλαυτία που τον χωρίζει απ’ το Θεό και τον συνάνθρωπό του.
Βέβαια με την πτώση στην αμαρτία η ένωση των δύο φύλων ακολούθησε τη γενική αχρείωση της φύσης. Ο Κύριος, όμως, με την ενανθρώπησή Του αγίασε το δεσμό του γάμου και για να τονίσει την ιερότητά του παραβρέθηκε σ’ ένα γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας κάνοντας εκεί το πρώτο Του δημόσιο θαύμα.
«Και έσονται οι δύο εις σάρκα μίαν» (Εφεσ. 5,31)
Ο γάμος δεν είναι απλώς μια νομική, ληξιαρχική πράξη. Η Εκκλησία τον καθιέρωσε ως ένα από τα επτά Μυστήρια κι αυτό γιατί ο γάμος δεν μπορεί να πραγματωθεί χωρίς θεϊκή δύναμη και χάρη. Άλλωστε δεν είναι ιδιωτική υπόθεση των συζύγων, αλλά μέρος του σχεδίου του Θεού για τη σωτηρία του ανθρώπου.
Σκοπός του Μυστηρίου του Γάμου είναι να αγιάσει το φυσικό δεσμό του άνδρα και της γυναίκας και να τον μεταμορφώσει με τη χάρη του Αγ. Πνεύματος από έρωτα σε ένα αιώνιο δεσμό. Καλείται, λοιπόν, ο άνθρωπος να οδηγηθεί από το «εγώ» στο «εμείς» και μέσα από την ένωση με τον συνάνθρωπο του να επανενωθεί με το Θεό.
Με το αγιαστικό έργο του Θεού ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να καθαρισθεί και να εξαγιασθεί κάνοντας το Θεό κέντρο της ζωής του. Αυτή η δυνατότητα είναι μια ευκαιρία για τους συζύγους να ανταποκριθούν στην κλήση του Αγ. Πνεύματος, καθώς αυξάνονται «εν χάριτι» και τελειοποιούνται στην αγάπη.

«Ο αγαπών την εαυτού γυναίκα εαυτόν αγαπά»  (Εφεσ. 5,28)
Η συζυγική αγάπη αναπτύσσεται πραγματικά όταν βαθαίνει η κατανόηση και οξύνεται η ευαισθησία του ενός συζύγου για τον άλλο κι αυτό προϋποθέτει μια βελτιωμένη επικοινωνία μεταξύ τους.
Για ν’ αναπτυχθεί η αγάπη στο γάμο είναι ανάγκη οι σύζυγοι να επιδιώξουν τη μεταξύ τους συνεργασία. Απαιτείται χρόνος για να εξοικειωθούν με τα ενδιαφέροντα, τις ανάγκες και τις επιθυμίες του συντρόφου τους.
Στην εποχή μας κυριαρχεί η εικόνα μιας «ρομαντικής αγάπης» που αναπτύσσεται από μόνη της με μαγικό τρόπο. Στην πραγματικότητα όμως η μέρα της τελετής του γάμου δεν είναι το τέλος της ιστορίας, όπως στις αισθηματικές ταινίες. Αυτή η μέρα πρέπει να είναι η αρχή. Η συζυγική αγάπη είναι ένα έργο που απαιτεί διαρκή προσπάθεια και χρόνο.
«Ούς ο Θεός συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω» (Από την Ακολουθία του Γάμου)Ο Γάμος είναι λοιπόν ένα από τα Μυστήρια της Εκκλησίας μας. Ο Ίδιος ο Κύριος το ευλόγησε και μας το παρέδωσε, με την παρουσία Του στο γάμο της Κανά. Ο γάμος είναι κυρίως ένα πνευματικό γεγονός, Μυστήριο που επισφραγίζεται με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος σε αυτό.
Η Εκκλησία μας ευλογεί τους νεονύμφους και προσεύχεται γι΄ αυτούς, να γευτούν τούς καρπούς της θείας Χάριτος κατά την κοινή ζωή τους. Για να είναι η οικογενειακή ζωή τους συγχρίνως και πνευματική ζωή, γεμάτη αγάπη, χαρά και ευτυχία.
Η Εκκλησία μας εύχεται επίσης για την απόκτηση απογίνων. Έτσι ο άνθρωπος ομοιάζει στον Θεό, γίνεται δημιουργός κατά χάριν, συν-δημιουργός Θεού.

«Αυτός, Δέσποτα Πανάγιε, … ευλόγησον τόν γάμον τούτον και παράσχου τοις δούλοις σου τούτοις… τόν αμαράντινον της δόξης στέφανον» (Από την Ακολουθία του Γάμου)
Επειδή ακριβώς ο Γάμος είναι πρώτ΄ απ΄ όλα και πάνω απ΄ όλα ένα Μυστήριο της Εκκλησίας μας, εκτός από τη μέριμνα για τα υλικά του στοιχεία, που βέβαια μας δίδουν μεγάλη χαρά, χρειάζεται και κατάλληλη πνευματική προετοιμασία. Η συμμετοχή στα Μυστήρια της Εκκλησίας, κυρίως στην Εξομολόγηση και τη Θεία Κοινωνία, τόσο στην περίοδο της προετοιμασίας όσο και την ημέρα τελέσεως του Γάμου, θα δώσει στους νεονύμφους μια διαφορετική αίσθηση προσέλευσης στον ιερό Μυστήριο, με το οποίο ξεκινούν τη νέα ζωή τους.
Αλλά και στη συνέχεια, η κοινή ζωή της οικογένειας εξαρτάται από την επιμέρους προσωπική προετοιμασία κάθε συζύγου κατά την προ του Γάμου ζωή του, τις προσπάθειες και τον αγώνα τους να ζήσουν αγαπημένοι και ενωμένοι με πρότυπο την κοινωνία αγάπης της Αγίας Τριάδος. Και το Άγιο Πνεύμα θα επισκέπτεται, θα βοηθά και θα χαριτώνει τους «καλώς αθλήσαντες».


 α.Για τον γάμο και την οικογένεια 

Η ωραιότερη ανθρώπινη φωλιά είναι η οικογένεια. Είναι το κύτταρο της κοινωνίας μας. Εκεί ο άνθρωπος αναπτύσσεται, ξεκουράζεται, δημιουργεί. Εκεί ο άνθρωπος παίρνει παρηγοριά στις δυσκολίες της ζωής, συζητά τα προβλήματά του, μοιράζεται τις χαρές και τις θλίψεις του. Η ατμόσφαιρα της οικογένειας είναι το φυσικό και πνευματικό οξυγόνο για όλους μας. Είναι θεο-ίδρυτος θεσμός η οικογένεια. Ευλογημένος από τον Θεό, από την ημέρα της δημιουργίας του ανθρώπινου γένους. Ευλογημένος και στο ιερό μυστήριο του γάμου, που αποτελεί το ξεκίνημα και τη ρίζα της οικογένειας. Σήμερα βέβαια η οικογένεια διέρχεται κρίση. Οι συγκρούσεις απομακρύνουν τον σεβασμό και τον διάλογο, αποθεώνουν τον εγωισμό. Γκρίνια και ασυνεννοησία, διαπληκτισμοί και έλλειψη ψυχικής επικοινωνίας. Η ζεστασιά απειλείται, η ενότητα καταρρέει.   Ελπίζουμε πως οι καταθέσεις ψυχής στα κείμενα ζωντανής εμπειρίας που ακολουθούν να βοηθήσουν γόνιμα και ουσιαστικά εκείνους που μοιράζονται την ίδια στέγη και αγωνιούν για το μέλλον της οικογένειας, δηλ. το μέλλον όλων μας.  

β.Κείμενα και βιβλία για τον γάμο και την οικογένεια και όχι μόνο: 
  • Μαλώνετε μπροστά στα παιδιά σας;
  • Βρεφική αγωγή
 Κύκλοι μητέρων «Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ»
  • Το Παιδί, Βασιλιάς - Τύραννος; (α΄ και β΄ μέρος)
  • Οι υπαρξιακές ανησυχίες των μικρών παιδιών
  • Κανόνες συμπεριφοράς ή, Βάζοντας -επιτέλους- όρια
π. Ιωάννης Καλογερόπουλος
  • Τα ψέματα των παιδιών και οι ευθύνες των γονιών
  •  Φιλία και έρωτας: Υγιείς και νοσηρές μορφές
  •  Η γυναίκα του σήμερα και η κρίση του γάμου
  •  Προς ένα πιο λειτουργικό γάμο: εμπόδια και στόχοι
  •  Χρειαζόμαστε την οικογένεια; Υπάρχει κρίση στο θεσμό του γάμου;
  •  Τι σημαίνει «αγαπώ το παιδί μου»;
  •  Εφηβεία, μια παρεξηγημένη ηλικία
  •  Η βίαιη συμπεριφορά των παιδιών μας. Αιτίες και πρόληψη!
  •  Λίγα λόγια για τους γονείς, ...και πολλά για τους συζύγους!
  •  Λόγια αγάπης ... Με αίσθημα ευθύνης σε σας που ξεκινάτε μια καινούρια ζωή...
  •  Επικοινωνία - Διάλογος - Ψυχική επαφή. Τι είναι αυτά;
  • Τα μυστικά της καλής επικοινωνίας, ή όλα όσα δυσκολευόμαστε να κάνουμε για να βελτιώσουμε τις σημαντικές, προσωπικές μας σχέσεις
π. Συμεών Βενετσιάνος
  • Η Ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου: Προσέγγιση και προεκτάσεις 
  • Τόποι και τρόποι εκκλησιοκεντρικής αγωγής των νέων 
Μερόπη Ν. Σπυροπούλου, Ομοτ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών
  • Αν μας δίκαζαν τα παιδιά μας
Μοναχός Μωυσής Αγιορείτης
  • Οι γονείς και η ανατροφή των παιδιών 
Διον. Κ. Παρούτσας, Δάσκαλος
  • Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού
    Ο πατέρας παρών σε όλες τις φάσεις ανάπτυξης του παιδιού
Ελένης Τσαύλου, Κοινωνική λειτουργός
  • Ο ρόλος του πατέρα
Ελένη Δασκαλάκη, Άννα Μαρία Κυριακοπούλου, Κλινικές ψυχολόγοι
  • Μεγαλώνοντας υπεύθυνα παιδιά
Ηλέκτρα Κουτούκη, Δημοσιογράφος
  • Παιδί και παιχνίδι… 
 Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλλη
  • Επάγγελμα: γονιός!
π. Βασίλειος Θερμός
  • Η οικογένεια: ο πιο κατάλληλος τόπος για να μεγαλώσουν οι γονείς! 
Από το νέο βιβλίο του «Ταραγμένη Άνοιξη, Για μια κατανόηση της εφηβείας», εκδόσεις ΔΟΜΗ-ΑΡΧΟΝΤΑΡΙΚΙ
  • Πώς αισθάνονται οι έφηβοι για τον εαυτό τους;
  • Επιτυχίες και αποτυχίες κατά τον σχηματισμό ταυτότητας
  • Είναι η εφηβεία αρρώστια;
  • Το ωραιότερο και δυσκολότερο αγώνισμα:  «ποιος είμαι;»
  • Φιλία και μοναξιά
  • Αυτοκαταστροφική συμπεριφορά
  •  Άξονες ανάπτυξης της εφηβείας 
    • Ανεξαρτησία και κρίση 
    • Δημιουργικότητα και στόχοι 
    • Ο έρωτας 
    • Η σχέση με τον Θεό 
  •  Διάλογος και ψυχική επαφή: Τι είναι αυτό; 
 Μακαριστός Αρχιεπίσκοπος (+) Χριστόδουλος
  • Χρειάζεται η τιμωρία στα παιδιά;
Πρωτοπρ. (+) Μιχαήλ Καρδαμάκης
  •   Ο Γάμος, το Μυστήριο της Αγάπης 
π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
  • Ο Γάμος 
Ν. Σιδέρης
  • Τέλειοι γονείς ή καθόλου γονείς; Το ζητούμενο είναι να υπάρχουν γονείς! 
Το βιβλίο «Οικογενειακή ζωή», Γέροντος Παϊσίου αγιορείτου, λόγοι Δ΄, ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ», ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

 Ίδρυμα Ψυχοκοινωνικής Αγωγής και Στήριξης "Διακονία"
  • Ζήστε τον γάμο σας ... Με ευτυχία!
  • Απλά βήματα πρόληψης για τους γονείς
 γ.Διαβάστε ακόμη:






  • Ο γάμος ως Μυστήριο αγάπης, του Αρχιμανδρίτου Γεωργίου Καψάνη
  • Η κρίση της μέσης ηλικίας (40-60 ετών), του π. Αδαμαντίου Αυγουστίδη
  • Πώς να ακούμε τα παιδιά, Από το βιβλίο της Αδελφής Μαγδαληνής «Σκέψεις για τα παιδιά στην Ορθόδοξη Εκκλησία σήμερα», Ι. Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ Αγγλίας
  • Παιδί και Διαδίκτυο, Πώς θα προστατεύσετε το παιδί σας από τους κινδύνους του Διαδικτύου, Χρήσιμες συμβουλές από το saferinternet.gr
  • Νέοι και εξαρτήσεις σ΄ έναν εξαρτημένο κόσμο, Ομιλία του αρχιμανδρίτη π. Συμεών Βενετσιάνου στην Ι. Μητρόπολη Σισανίου και Σιατίστης
  • Ο ρόλος των γονέων στην πρόληψη των ναρκωτικών, από έκδοση του Ιδρύματος Ψυχο-κοινωνικής Αγωγής και Στήριξης «ΔΙΑΚΟΝΙΑ» της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών
  • Η αγάπη για το βιβλίο ξεκινά από την οικογένεια!, του Αρχιμανδρίτη π. Καλλινίκου Μαυρολέοντος

  • δ. Η Ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου:
    Προσέγγιση και προεκτάσεις
     
    Ο πρώτος νυμφαγωγός είναι ο ίδιος ο Θεός, στη σκηνή του παραδείσου, όταν δημιουργεί και παραδίδει στον πρωτόπλαστο Αδάμ την Εύα.
     Η Εκκλησία ανεκήρυξε τον γάμο Μυστήριο, «ἀνδρός καί γυναικός συνάφεια καί συγκλήρωσις πάσης ζωῆς, θείου τε καί ἀνθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Δεν είναι απλώς μία Ακολουθία της Εκκλησίας, αλλά ένα Μυστήριο της Εκκλησίας.  Όπως στον παράδεισο, έτσι και στο ιερό Μυστήριο, ο Θεός γίνεται και πάλι νυμφαγωγός και τελετάρχης, «κατεβάζει από τον ουρανό τη θεία Του χάρη και συγκολά τις καρδιές, ευλογεί την ένωση των σωμάτων και των ψυχών, περιθριγκώνει το ζευγάρι με τη δική Του δύναμη και απαντοχή για να μπορεί ο καθένας αλλά και μαζί να αντέξουν και να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της συζυγίας και αργότερα της ανατροφης των παιδιών». Η Εκκλησία εξαγιάζει την ήδη υπάρχουσα αγάπη –τον έρωτα- των ερχομένων εις γάμου κοινωνία σε μιά καινούρια εν Χριστώ σχέση. Στο Μυστήριο αυτό δεν έχουμε απλώς μεταβολή της ποιότητος ζωης των πρώην αγάμων, αλλά συντελείται και μιά ουσιαστικώτερη μεταβολή των δύο «εἰς σάρκα μίαν». Για να γίνει ο καθένας εκ των δύο ολόκληλος, ενιαίος, σώος. «Διά τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται, ὥστε τό λεῖπον ἑτέρῳ παρ’ ἑτέρῳ πληροῦσθαι καί τόν ἐνδεῆ γενέσθαι αὕτως αὐτάρκη», υπογραμμίζει ο ιερός Χρυσόστομος. Ο άνδρας και η γυναίκα δεν είναι δύο άνθρωποι, αλλά ένας άνθρωπος. «Οὐ γάρ εστιν εἷς οὐδέπω, ἀλλ ἥμισυ τοῦ ἑνός. Γυνή γάρ καί ἀνήρ οὐκ εἰσίν ἄνθρωποι δύο, ἀλλ’ ἄνθρωπος εἷς»». Τα δύο φύλα, τα δύο όντα, είναι ισότιμα και αμοιβαίως ελλειμματικά. Το καθένα δεν είναι αύταρκες από μόνο του, αλλά συνιστά το «ήμισυ» του άλλου, όπως για πρώτη φορά εξηγεί ο ιερός Χρυσόστομος. Έτσι, στο γάμο δεν ενώνονται απλώς δύο ίσα όντα, αλλά δύο όντα στο καθένα των οποίων λείπει κάτι σημαντικό και διαφορετικό. Το ένα συμπληρώνει το άλλο, το ένα προσφέρει ό,τι χρειάζεται το άλλο (καθηγητής Στυλ. Παπαδόπουλος).
    «Τό Μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστί», αναφωνεί ο απόστολος Παύλος, καθώς βλέπει τον γάμο ως εκτύπωση και αντίγραφο της μυστικής και απόλυτης ενότητας του Χριστού με  την Εκκλησία, εκφράζοντας έτσι όλη τη χριστιανική θεώρηση του γάμου. Από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια «μετά γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τήν ἕνωσιν –οι χριστιανοί- ποιούμενοι, ἵνα ἧ κατά Θεόν καί μή κατ’ ἐπιθυμίαν. Πάντα εἰς τιμήν Θεοῦ γινέσθω», αναφέρει ο Ιγνάτιος Αντιοχείας στην επιστολή του προς Πολύκαρπον. Από τα χρόνια του Ιουστινιανού υπάρχει και η διάθεση της πολιτείας να περιβληθεί ο χριστιανικός γάμος μανδύα πολιιτικής εγκυρότητος, ώσπου ο Λέων ο Σοφός διά της 89ης Νεαράς του έτους 893 ανεκήρυξε την ευλογία του γάμου ως το ουσιωδέστερο στοιχείο της πολιτικής νομιμοποιήσεως του γάμου, ο δε Αλέξιος ο Κομνηνός –το 1084- ανεγνώρισε ως νόμιμη και έγκυρη μόνο τη μνηστεία που είχε λάβει την ευλογία της Εκκλησίας.
    Πέρα από τα παραπάνω, γεγονός είναι ότι ο πυρήνας της ιερολογίας του γάμου υπηρχε πάντοτε, ο γάμος ως μυστηριακή πράξη έχει αποστολική προέλευση, όπως μάλιστα μας βεβαιώνουν αρχαίοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς, π.χ. ο Ιγνάτιος Αντιοχείας, ο Τερτυλλιανός, απολογητής του 2ου μ.Χ. αι., ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, ο Ωριγένης, ο συγγραφέας της Πρός Διόγνητον επιστολης και άλλοι.
    Ας δούμε ορισμένα στοιχεία του ιερού Μυστηρίου, στοιχεία που είναι γεμάτα πνευματικούς συμβολισμούς.
    (Επισημαίνω την ανάγκη να μιλήσουμε στά παιδιά με τέτοια γλώσσα για τους μεγάλους θησαυρούς της πίστεώς μας και όχι καθηκοντολογικά ή ηθικολογικά. Νομίζω πως η προσέγγιση και η κατά το δυνατόν απλούστερη ερμηνεία των στοιχείων του ιερού μυστηρίου του γάμου έχει να προσφέρει στα παιδιά και τους νέους ασύγκριτα περισσότερα και ωφελιμότερα στοιχεία, από ένα μάθημα π.χ. γύρω από τις προγαμιαίες σχέσεις, με τις ατέρμονες συζητήσεις, τη δυτικότροπη επιχειρηματολογία, την αοριστολογία και την ηθικολογία των προσκόπων. Αν υπάρχει κάτι πού οφείλουμε να επανεύρουμε ως εκκλησιαστική κοινότητα είναι ο ορισμός του «ιερού» στη ζωή μας, συνειδητοποιώντας ότι η Εκκλησία δεν απαγορεύει αλλά επισημαίνει, κυρίως δείχνει τον δρόμο προς την εν Χριστώ τελείωση, πως η Εκκλησία προτείνει τα Μυστήριά της ως τρόπους μετάδοσης των ευλογιών στη ζωή μας. Ό,τι λέει η Εκκλησία το λέει από αγάπη, δεν μπορεί καμμιά άλλη προϋπόθεση να βρίσκεται πίσω από τη διδασκαλία της Εκκλησίας, που θέλει όχι τον καταναγκασμό ούτε τον μαρασμό του ανθρώπου, αλλά την αγιότητά του. Το ίδιο ισχύει -η ανάγκη για προσέγγιση και ερμηνεία του ιερού μυστηρίου δηλ.- για τον επανευαγγελισμό των νέων ανθρώπων που προσέρχονται στο ιερό Μυστήριο χωρίς να γνωρίζουν σχεδόν τίποτε γύρω από αυτό ή ακόμα χειρότερα έχοντας στο μυαλό τους εντελώς λανθασμένες ιδέες για το μυστήριο αυτό της Εκκλησίας μας.)
    Όπως του Μυστηρίου του Βαπτίσματος προηγείται η τελετή της κατηχήσεως, έτσι και του ιερού Μυστηρίου του γάμου προηγείται η Ακολουθία των μνήστρων, του αρραβώνος.
    Ακολουθία του αρραβώνα: η ψυχή της ιεράς Ακολουθίας είναι το δακτυλοθέσιον. Ο Ιερεύς προσεύχεται στον Θεό, ο Οποίος ένωσε τα διηρημένα στήν Εκκλησία, να ευλογήσει τους δακτύλιους και να ενώσει εκείνους που μέχρι πριν λίγο ήσαν άγνωστοι.
    Ποιά η ιστορία του δακτυλιδίου; Πρώτ’ απ’ όλα το δακτυλίδιο είναι σημείο υιοθεσίας και εξουσίας (στην παραβολή του ασώτου ο πατέρας δίδει, μεταξύ των άλλων, και δακτυλίδιο στον νεώτερο υιό πουύ επέστρεψε, αναγνωρίζοντάς τον και πάλι ως υιό και κληρονόμο του). Και οι δύο -άνδρας και γυναίκα- από εκείνη τη στιγμή έχουν εξουσία τιμής και διακονίας.
    Επίσης το δακτυλίδι χρησίμευε αντί σφραγίδος. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς μας πληροφορεί ότι στις ημέρες του ο άνδρας έδινε το δακτυλίδι στη γυναίκα σημαίνοντας ότι τη θεωρεί πλέον κι εκείνη άξια μαζί του να έχει την επιμέλεια του σπιτιού. Αργότερα δόθηκε και μία ακόμη συμβολικώτερη έννοια, δηλ. ότι με την περίθεση των δακτυλιδίων καθένας από τους δύο δεν εξουσιάζει πλέον τον εαυτό του αλλά τον άλλον.
    Τα δακτυλίδια σημαίνουν βεβαίως και τον κοινό δεσμό, την ενότητα, τη δέσμευση, τη συζυγία. Όπως σημειώνει ο Μέγας Βασίλειος, ο γάμος είναι «ὁ διά τῆς εὐλογίας ζυγός», και ο κοινός αυτός ζυγός φανερώνεται και διά των δακτυλιδίων.
    Η εναλλαγή των δακτυλιδίων τρείς φορές από τον παράνυμφο σηματοδοτεί -με πνευματικό νόημα- την αμοιβαία προσεφαρμογή και την αναπλήρωση των ελλείψεων του ενός από τις ικανότητες του άλλου, την αναπλήρωση των ελλείψεων και των δύο από την αγάπη και των δύο.
    Τέλος, σύμφωνα με μία ερμηνεία του Ισιδώρου Σεβίλλης, το δακτυλίδιο τοποθετείται στον τέταρτο δάκτυλο του χεριού, διότι από εκεί ξεκινά μία φλέβα η οποία καταλήγει στην καρδιά, την έδρα της αγάπης.
    Ευχές του Μυστηρίου: Η Εκκλησία έβαλε όλη τη διδασκαλία της στις ευχές του Μυστηρίου του γάμου. Εκεί φαίνεται ότι οι σύζυγοι πρέπει να διάγουν εν σωφροσύνῃ και αγάπη και να πορεύονται κατά τις εντολές του Θεού. Αλλωστε ο απώτερος σκοπός και εδώ είναι η σωτηρία. Ο γάμος εντάσσεται στο πλαίσιο της σωτηριολογικης στοχοθεσίας του πιστού.  Ο γάμος δεν είναι ο σκοπός του ανθρώπου. Η σωτηρία είναι ο σκοπός του ανθρώπου. Ο γάμος είναι ο τρόπος, ο δρόμος που οδηγεί στη σωτηρία, έτσι τον βλέπει και η παράδοση των Πατέρων μας ως «ὁδόν σωτηρίας καί τρόπον θεώσεως». Η μνημόνευση ανδρών και γυναικών της Παλαιάς Διαθήκης, που αξιώθηκαν θείες ὀπτασίες και η ευχή να διαφυλάξουν  οι νεόνυμφοι τις εντολές του Θεού, δείχνουν την ασκητική και σωτηριώδη σημασία του κατά Χριστόν γάμου.
    Όπως σημειώνει ο π. Γεώργιος, ηγούμενος της Ι. Μονής Οσίου Γρηγορίου του Αγίου Όρους, οι ευλογίες προς τους νεόνυμφους και οι προσευχές της Εκκλησίας μας –τόσο στά «Ειρηνικά όσο και στις Ευχές»- θυμίζουν πως όταν ο γάμος γίνει Μυστήριο τότε μεταθέτει τους συζύγους και το φυσικό τους γάμο από τον παλαιό, αλύτρωτο και  χωρίς Θεό κόσμο του εγωισμού, της φθοράς και του θανάτου, στον καινό, θεανθρώπινο κόσμο της Βασιλείας του Θεού, της αγάπης της Εκκλησίας. Κάθε  Μυστήριο άλλωστε είναι μιά μετάβαση και μιά μεταμόρφωση του παλαιού κόσμου και της παλαιάς ζωής σε καινό κόσμο και καινή εν Χριστώ ζωή, που προσφέρεται ως δώρο του Αγίου Πνεύματος.
    Μέ το Μυστήριο του γάμου δεν ενώνονται μόνο ο γαμπρός και η νύφη, αλλά ενώνεται μαζί τους και ο Χριστός ή μάλλον αμφότεροι ενώνονται  εν Χριστώ, ο Οποίος καθιστά έτσι την ένωσή τους αγία, τέλεια, υγειή, θεανθρώπινη. Ό,τι ενώνει τους συζύγους δεν είναι μόνο η φυσική έλξη των δύο φύλων, η κοινωνική σκοπιμότητα κ.τ.λ., αλλά πρώτιστα όλων ο Χριστός. 
    Επιτρέψτε μου να τονίσω ακόμη ότι στο Μυστήριο προσευχόμαστε τόσο για τη συζυγία όσο και για τη μελλοντική γονεϊκότητα των δύο, υπογραμμίζοντας έτσι τον διπλό σκοπό του γάμου, δηλ. την ολοκλήρωσή των στο γάμο και το ότι θα αξιωθούν να γίνουν συνδημιουργοί Θεού («Ὑπέρ τοῦ παρασχεθῆναι αὐτοῖς σωφροσύνην, καί καρπόν κοιλίας πρός τό συμφέρον...» καί «Ὑπέρ τοῦ δωρηθῆναι αὐτοῖς εὐτεκνίας ἀπόλαυσιν, καί ἀκατάγνωστον διαγωγήν...»).
    Ένωση των χεριών: ο Ιερεύς παρακαλεί τον Θεό να αρμόσει το ζευγάρι -ας θυμηθούμε εδώ τι είναι το αρμολόγημα στην οικοδομική τέχνη- και συνάπτει, ενώνει τα δεξιά χέρια των. Με το τρόπο αυτό επισήμως ο Ιερεύς παραδίδει τον ένα στον άλλο -όπως ο Θεός παρέδωσε στον Αδάμ την Εύα- και ταυτόχρονα δηλώνεται η αδιάσπαστη και διηνεκής ενότητα των νυμφευομένων. Οι νεόνυμφοι είναι παραδομένοι ο ένας στον άλλον και δεμένοι ο ένας με τον άλλο! Ο άγιος Γρηγόριος ο θεολόγος γράφοντας επιστολή με την ευκαιρία των γάμων της  Ολυμπιάδος, αναφέρει πως εκείνη τη στιγμή ο Ιερεύς ενώνει τα χέρια των δύο και οι δύο ενώνουν τα χέρια τους με το χέρι του Θεού.
    Η στέψη: τα στέφανα έλκουν την προέλευση τους από τους αρχαίους Έλληνες.
    Μία πρώτη αναφορά: Οι πρόγονοί μας τοποθετούσαν στέφανα από κλαδιά δένδρων στο κεφάλι, όχι για λόγους καλαισθησίας, αλλά ως ένδειξη ότι γρήγορα θα ελθει η άνοιξη. Έτσι και οι νέοι σύζυγοι φορούν τα στέφανα υποδηλώνοντας τη νέα ζωή που αρχίζουν, τη δική τους άνοιξη, απαρχή και αφετηρία νέας πορείας, με την ελπίδα και την αισιοδοξία που χαρίζει ο ερχομός της άνοιξης.
    Ο ιερός Χρυσόστομος βλέπει βέβαια πιο πνευματικό συμβολισμό στην πράξη αυτή, ονομάζει τα στέφανα «σύμβολα της νίκης», αναφέροντας πως η Εκκλησία επιβραβεύει με τα στέφανα τους νέους, που επέλεξαν τον ευλογημένο γάμο κατά το θέλημα του Θεού «καταπτύσαντες τήν κλεψιγαμίαν». Και πάλι η αναφορά, προτύπωση στους αθλητικούς αγώνες των αρχαίων προγόνων μας και την επιβράβευση των στεφανηφόρων αθλητών είναι εμφανής.
    Μία τρίτη ερμηνεία των στεφάνων, πάλι από τον ιερό Χρυσόστομο: η στέψη αρμόζει σε βασιλείς, τα στέφανα δείχνουν την εξουσία και την ηγεμονία -αλλά και την ευθύνη- που από κοινού και οι δύο νυμφευθέντες αναλαμβάνουν για τον εαυτό τους, ο ένας για τον αλλο, για το σπίτι τους, για τα παιδιά τους. Κοινή η στέψη, η εξουσία, η ευθύνη. Στη Ρωσία –αλλά και στη χώρα μας σε κάποιες περιπτώσεις- τα στέφανα ήταν κατασκευασμένα από πολύτιμο μέταλλο, μοιάζοντας με στέμματα βασιλικά, φέροντας το αποτύπωμα του Χριστού -στο στέμμα του γαμπρού- και το αποτύπωμα της Παναγίας –στο στέμμα της νύφης. Οι αρμένιοι, για οκτώ ημέρες μετά τον γάμο τους, αποκαλούν τον γαμπρό και τη νύφη «τακχαβόρ», δηλ. βασιλείς. Οι σύζυγοι κατά την ιεροτελεστία στεφανώνονται ως βασιλείς, ενώ ψάλλεται το «Κύριε ὁ Θεός ἡμῶν δόξῃ καί τιμῇ στεφάνωσον αὐτούς».
    Μετά τη στέψη ακολουθούν τα αγιογραφικά αναγνώσματα. Το αποστολικό, από το 5ο κεφάλαιο της πρός Εφεσίους επιστολης του αποστόλου Παύλου, στο οποίο πνευματοκινήτως διαγράφονται οι σχέσεις του άνδρα και της γυναίκας στο γάμο, ως εκτύπωση -όπως προείπαμε- και αντίγραφο της μυστικής και απόλυτης ενότητας του Χριστού με  την Εκκλησία, και το ευαγγελικό ανάγνωσμα, από το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, όπου απαγγέλλεται το θαύμα στην Κανά, ο Χριστός, η Παναγία μητέρα Του και ορισμένοι από τους μαθητές Του παρακάθονται και συμμετέχουν στη χαρά του γάμου, και εκεί μάλιστα ο Κύριος επιτελεί το πρώτο θαύμα Του (ένα από τα λιγοστά θαύματα που αναφέρει ο Ιωάννης στο ευαγγέλιό του).
    Στο ε΄ κεφάλαιο της επιστολης του προς Εφεσίους ο απόστολος Παύλος προτρέπει γενικότερα τους χριστιανούς σε πνευματική ζωή, «Γίνεσθε οὖν μιμηταί τοῦ Θεοῦ, ὡς τέκνα ἀγαπητά», έτσι αρχίζει το ε΄ κεφάλαιο, ενώ από τον στίχο 22 αναφέρεται συγκεκριμένα στη συζυγική ζωή, εξυψώνει το πρόσωπο της γυναίκας παρομοιάζοντάς την με την Εκκλησία, αποκαθηλώνει τον άνδρα από το βάθρο του δυνάστη μέσα στην οικογένεια θυμίζοντάς του πως ο Χριστός «ἑαυτόν παρέδωκεν ὑπέρ» της Εκκλησίας και πως με αυτόν τον τρόπο οι άνδρες οφείλουν να αγαπούν τις γυναίκες τους «καθώς καί ὁ Χριστός ἠγάπησε τήν Ἐκκλησίαν».
    Μιά σκέψη αναφορικά με το ευαγγελικό ανάγνωσμα: Επιτρέψτε μου να σημειώσω, ότι στην επί του όρους ομιλία, όπως π.χ. διασώζεται στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, ο Χριστός αναφέρεται στο χριστιανικό γάμο, στσ πλαίσια της συμπλήρωσης και τελειοποίησης του μωσαϊκού νόμου ή σε συζήτηση του με φαρισαίους (Ματθαίος, Μάρκος) αναφέρεται στο αδιάλυτο του γάμου. Κι όμως, η Εκκλησία μας καθόρισε στο Μυστήριο του γάμου –στο ευαγγελικό ανάγνωσμα- να μην αναφέρεται η διδασκαλία του Χριστού για τον γάμο, αλλά η συμμετοχή του Χριστού σε έναν γάμο.
    Το ευαγγελικό ανάγνωσμα αναφέρεται ακόμη στην υπακοή που η Θεοτόκος υπέδειξε προς τους υπηρέτες του γάμου («ὅ,τι ἄν λέγῃ ὑμῖν ποιήσατε...»), υπενθυμίζοντάς μας τη μεγίστη αξία της υπακοής  στην κοινή ζωή –συνεπώς και στη συζυγική. Ακόμη, και ο Χριστός εν τέλει πραγματοποιεί αυτό που Τον παρεκάλεσε η Μητέρα Του και θαυματουργεί. Ο Χριστός υπακούει στη Μητέρα Του και ακούει κάθε μητέρα, που με θέρμη προσεύχεται σ΄ Εκείνον.Κοινό ποτήριο: υποτυπώνει την κοινότητα του βίου των νυμφευομένων, που μαζί χρωστούν να αδειάσουν, να πιουν μέχρι τρυγός, μέχρι τελευταίας πνοής δηλ., όλα τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα, όλα τα ευφρόσυνα και τα ανιαρά.
    Το ημίγλυκο κόκκινο κρασί, που προτιμάται να πίνουν οι δύο, υποδηλώνει ξεκάθαρα ότι όλα ανήκουν και στους δύο, όλες οι στιγμές, η γλυκόπικρη καθημερινότητα της ζωής.
    Η σημασία του κοινού ποτηρίου δεν είναι μόνο συμβολική, είναι και λειτουργική. Θυμίζει ότι εκείνη τη στιγμή οι νεόνυμφοι κοινωνούσαν των αχράντων Μυστηρίων, όταν –στην πρώτη Εκκλησία- το Μυστήριο του γάμου τελείτο κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας ή έστω αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία. Είναι χαρακτηριστική η απαγγελία –λίγο πριν- της Κυριακής προσευχής, όπως και στη Θ. Λειτουργία, «προσευχή προευτρεπίζουσα πρός τήν ἁγία Κοινωνία». Μάλιστα, όπως σημειώνει ο Συμεών Θεσσαλονίκης, κοινωνούσαν των αχράντων Μυστηρίων μόνον όσοι τελούσαν πρώτο γάμο. Οι δίγαμοι έπιναν το κοινό ποτήριο, ως μία παρηγοριά διά τη μη μετάδοση της θείας Κοινωνίας.
    Άλλο χαρακτηριστικό δείγμα που φανερώνει πως παλαιότερα ο γάμος ήταν απολύτως συνδεδεμένος με τη Θεία Ευχαριστία, είναι ότι αρχίζει με το «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος...» όπως αρχίζει και η Θ. Λειτουργία. Έτσι αρχίζει και το Μυστήριο του Βαπτίσματος, που επίσης ήταν συδεδεμένο με τη Θεία Ευχαριστία. Όπως σημειώνει ο Μητροπ. Περγάμου κ. Ιωάννης «οι νεόνυμφοι,καίτοι έχουν την ευλογία να δημιουργήσουν ιδίαν οικογένεια, εν τούτοις το έσχατο και ουσιαστικό πλέγμα σχέσεων, που συνιστά την υπόστασί τους, δεν είναι η οικογένεια αλλά η Εκκλησία, όπως εκφράζεται στην ευχαριστιακή σύναξη».
    Ο χορός: Μετά το κοινό ποτήριο, η Ακολουθία φτάνει στη διαπασών της! Ο Ιερεύς λαμβάνει τον νυμφίο και τη νύμφη –και τον παράνυμφο που κρατά τούς στεφάνους στις κεφαλές του ζευγαριού- και «ἄγων αὐτούς ὡς πρός τό θυσιαστήριον χορείαν ποιεῖται». Η στιγμή είναι κορυφαία και επίσημη. Είναι στιγμή πολύ μεγάλης χαράς όλων, επουρανίων και επιγείων, ανθρώπων, αγίων και αγγέλων. Ο χορός διαλαλεί με τρόπο παραστατικό την πνευματική ευφροσύνη και την ουράνια ευθυμία όλων όσων συμμετέχουν στη μυστική και ευλογημένη ένωση των δύο. Τον χορό συναντούμε και σε δύο ακόμη Μυστήρια: του Βαπτίσματος και της Χειροτονίας.
    Ο χορός ξεκινά μέ τον γνωστό μας ύμνο: «Ἠσαΐα χόρευε...». Το πρώτο από τα τρία τροπάρια, που ψάλλονται κατά τη διάρκεια της κυκλικής περιστροφης των νεονύμφων «περί το τραπεζίδιον», αναφέρεται στήν Παρθένο Μαρία. Είναι ένας ύμνος προς την Παναγία, που αξιώθηκε για την ταπεινωσύνη και την αρετή της να συλλάβει με τρόπο θαυματουργικό και να γεννήσει τον Ιησού Χριστό, τον Θεάνθρωπο Σωτήρα μας. Η μνεία του  προφήτη Ησαΐα στο τροπάριο έχει φυσικά το λόγο της. Ο Ησαΐας προφήτευσε αρκετούς αιώνες προ Χριστού τη σάρκωση του Υιού και Λόγου του Θεού με τα εξης λόγια: «Ἰδού ἡ παρθένος ἐν γαστρί ἔξει, καί τέξεται υἱόν, καί καλέσουσι τό ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ» (7,14). Το όνομα Εμμανουήλ σημαίνει «μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός». Ο προφήτης Ησαΐας χαίρεται διότι η προφητεία του βγηκε αληθινή, η Παρθένος Μαρία γέννησε τον Εμμανουήλ. Τι μπορεί να σημαίνει όμως το τροπάριο αυτό για τους νεονύμφους;
    Πρώτ’ απ’ όλα να έχουν στην κοινή ζωή τους παρόμοια χαρά και πληρότητα μέ αυτήν του προφήτη, που αξιώθηκε να δεί από τον ουρανό την πραγμάτωση της προφητείας του. Ακόμη, να έχουν την ενδόμυχη προσμονή να χαρούν κι αυτοί τη χαρά της τεκνογονίας -ίσως το σπουδαιότερο μήνυμα του τροπαρίου πρός τούς νεονύμφους. Και τρίτον, η Εκκλησία θυμίζει στους νεονύμφους πως η Παρθένος Μαρία αποτελεί διαρκές και ανεπανάληπτο υπόδειγμα προς μίμηση, υπογραμμός και οδοδείκτης για την πορεία των νεονύμφων. Αν γνήσια είναι η προσπάθειά τους προς την κατεύθυνση αυτή, πρός το δρόμο που μας υπέδειξε εκείνη, τότε πλούσια θα είναι η αμοιβή και η ανταπόδοση του Θεού, τότε ευλογημένη θα είναι η συμβίωσή τους και ολοκληρωμένη η οικογενειακή τους χαρά και ευτυχία. Μέ το «χορό του Ησαΐα» διαλαλείται ακόμη, κατά τον παραστατικότερο τρόπο, ο σκοπός του γάμου, ο οποίος τελικά αποβλέπει στην ολοκλήρωση των συζύγων και στη δημιουργία οικογένειας, στη γέννηση δηλαδή και στη μόρφωση νέων μελών της Εκκλησίας του Χριστού, εξασφαλίζεται έτσι, με την ενεργό συμμετοχή του ανδρογύνου, η συνέχεια στο απολυτρωτικό έργο του Εμμανουήλ.
    Τέλος, με τη μνεία του ονόματος της Παρθένου τονίζεται πως και σ' αυτόν ακόμη το γάμο υπάρχει παρθενία και εγκράτεια, υπό ευρύτερη βέβαια έννοια και υπό το πνεύμα της χριστιανικής διδασκαλίας εννοούμενη, η οποία διδασκαλία δεν πάει κόντρα προς τη φύση και δεν απαγορεύει τις χαρές του εγγάμου βίου, αλλά δεν παραβλέπει και την άσκηση –την αναγκαιότητα της άσκησης- στη ζωή τόσο των μοναχών όσο και των εγγάμων.
    Όμως, το «Ἠσαΐα χόρευε...» ακολουθεί ο ύμνος «Ἅγιοι Μάρτυρες οἱ καλῶς ἀθλήσαντες καί στεφανωθέντες...». Εκεί η Εκκλησία μας θέλει να τονίσει τον σταυρικό, θυσιαστικό –κάποτε κάποτε και μαρτυρικό- χαρακτήρα του γάμου. Είναι είδος μαρτυρίου ο γάμος. Θέλει να θυμίσει η Εκκλησία πως η οικογένεια, η κατ’ οίκον Εκκλησία, είναι η από προαίρεση όδευση στο δρόμο του σταυρού, που απαιτεί αυτοπαραίτηση από το προσωπικό θέλημα για χάρη του άλλου και των παιδιών, απαιτεί ταπείνωση και καθημερινή μετάνοια, πόνο, θλίψη, χαρμολύπη, χωρίς εξαναγκασμό, οδεύοντας και βιώνοντας την αγάπη και την εν Χριστώ ελευθερία. Οι σύζυγοι οφείλουν συνεχώς να ξεπερνούν τον παλαιό άνθρωπο που κρύβουν μέσα τους, να σταυρώνουν τον εγωισμό και τα πάθη τους και να αποκτούν σε βάθος την αγία αρετή της ταπεινοφροσύνης. Από την άποψη αυτή ο Γάμος είναι μιά συμμετοχή στον θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού. Κανείς δεν μπορεί να ζήσει την καινή αναστημένη ζωή του Χριστού, εάν δεν σταυρωθεί πρώτα μαζί Του και δεν θάψει τον παλαιό άνθρωπο.
    Ο ύμνος «Ἅγιοι Μάρτυρες...» έρχεται λίγο πρίν το τέλος της ιεράς Ακολουθίας για να μας θυμίσει και πάλι τον λόγο του Μεγάλου Βασιλείου πως ο γάμος είναι «ὁ διά τῆς εὐλογίας ζυγός». Η λιτανεία την ώρα αυτή –προηγείται ο Ιερεύς κρατώντας το ιερό Ευαγγέλιο- μάς υπενθυμίζει ότι ο Γάμος είναι μιά συνεχής πορεία των συζύγων προς την Βασιλεία του Θεού, σε συνεχή αγώνα για την κατάκτηση της αγιότητας. Η πορεία αυτή των συζύγων θα γίνει προηγουμένου του Χριστού και του Ευαγγελίου μέσῳ της μαρτυρικης οδού του καθημερινού αγώνα των συζύγων να απαρνούνται τον κακό εαυτό τους και να πραγματώνουν το θέλημα του Θεού, προσφερόμενοι στον σύντροφο της ζωης τους.
    Η λιτανεία αυτή, της χαράς και της υπενθύμησης του σταυρικού χαρακτήρα του γάμου, καταλήγει στα σκαλοπάτια της Ωραίας Πύλης, λίγο πριν από την αγία Τράπεζα. Εκεί θα γίνει η Απόλυση, το «Δι’ εὐχῶν...». Η στιγμή είναι συγκινητική, συμβολική, πνευματική. Όλα στο γάμο πρέπει να καταλήγουν εκεί, στο ιερό Θυσιαστήριο. Οι νεόνυμφοι αναγνωρίζουν ότι η Ακολουθία ολοκληρώνεται, αλλά η πορεία αρχίζει, ως σύζυγοι τώρα και ως γονείς αργότερα καλούνται να βάλουν σε κεντρική θέση της οικογενειακής εστίας την ευχαριστιακή κοινωνία, και πολύ περισσότερο να συνεχίζουν τη Λειτουργία και μετά τη Λειτουργία, για να είναι το σπίτι τους μιά μικρή Εκκλησία, ένα μικρό Βασίλειο του Τριαδικού Θεού. Η ζωντανή παρουσία του Χριστού στη ζωή της οικογένειας, παρουσία όχι εικονική ούτε συναισθηματική, αλλά υπαρξιακή, θα εγγυάται πάντα την ενότητα, την ειρήνη, την προσωπική και συλλογική μεταμόρφωση από το καλό στο καλύτερο, «ἐκ πίστεως εἰς πίστιν», από τη γη στον ουρανό, από την παλαιότητα στην ανάσταση, από την καθημερινότητα στην αιωνιότητα.
    (Του Αρχιμανδρ. π. Συμεών Βενετσιάνου, Η Ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου: Ανάλυση και προεκτάσεις στην κατήχηση των νέων, Εισήγηση σε Σεμινάριο Κατηχητών της Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών)

    ε. Ο Γάμος, το Μυστήριο της Αγάπης
    του (+) Πρωτ. Μιχαήλ Καρδαμάκη
    «Ουκ έστιν τούτο ανθρώπινον, αλλ’ ο Θεός τους έρωτας τούτους εγκατέσπειρε» (Ι. Χρυσόστομος)
    Χωρίς την αγάπη όλα μένουν μετέωρα και ατελείωτα. Η αγάπη είναι ο «σύνδεσμος της τελειότητας» (Κολ. 3,14), το πρώτο και έσχατο μέτρο και κριτήριο των προσώπων, των γεγονότων και των πραγμάτων. Η ζωή θα μπορούσε να ονομάζεται αγάπη και η αγάπη ζωή. «Ο σκοπός σου είναι η ζωή και η ζωή σου είναι η αγάπη, δηλαδή ο κάθε άλλος». Ο άλλος δεν είναι η κόλασή μου, αλλά ο παράδεισός μου. Γίνεται η κόλασή μου, όταν δεν γίνομαι παράδεισός του. «Όσο απομακρυνόμαστε μεταξύ μας, τόσο απομακρυνόμαστε και από τον Θεό… και όσο ενωνόμαστε με τον πλησίον, τόσο ενωνόμαστε με το Θεό» (Αββάς Δωρόθεος). Τον Θεό «δεν μπορείς να τον συναντήσεις παρά μόνο μέσα στην αγάπη για τον άλλον, που φτάνει μέχρι το να κάνεις δικό σου τον πόνο του, γιατί, αν ο Θεός είναι αγάπη, δεν μπορεί να ζει παρά μέσα στην κατάσταση της αγάπης για τον άλλο». Η αγάπη είναι «η καθ’ υπερβολήν οδός» (Α’ Κορ. 12,31 13,1 εξ), στην οποία πρέπει να εκφραστεί η χριστιανική ζωή, η ευαγγελική τελειότητα: Αν θέλεις να σώσεις τη ζωή σου πρέπει να τη χάσεις. Στην πραγματικά ελεύθερη αγάπη δεν εκδηλώνουμε απλώς αισθήματα και δεν πολυπραγμονούμε. Ακολουθούμε τον δρόμο της κενώσεως και του σταυρού, της παραιτήσεώς μας από τις απαιτήσεις της ατομικής ζωής και της προσλήψεως των απαιτήσεων της ζωής των άλλων.
     Είναι από τα ευαγγελικά παράδοξα να είμαστε πληρωμένοι στην κένωσή μας, δοξασμένοι στο σταυρό μας, αυξημένοι στην ελάττωσή μας, πλούσιοι στην φτώχεια μας, δυνατοί στην ασθένειά μας. Αυτός είναι ο πνευματικός νόμος, ο νόμος της αγάπης, που χαρίζεται σα νόμος των τελείων, νόμος της ελευθερίας. Γιατί μόνο η αγάπη είναι η μόνη δυνατή ελευθερία, η αληθινά ελεύθερη ελευθερία. Είναι η ζωή που «αρχίζει όταν προτιμάμε τον άλλο από τον εαυτό μας, όταν δεχόμαστε τη διαφορά του και την απαράγραπτη ελευθερία του». Αυτή είναι η υπερβολή της αγάπης που νικά την ένδεια και τον φόβο, την αμφιβολία και την αβεβαιότητα, την εγωκεντρική πίεση και τη μοναξιά, την αδυναμία και τους περιορισμούς, τη δουλεία και την αλλοτρίωση, την κόλαση και το θάνατο. Είναι η παντοδυναμία που κάνει πραγματικά δυνατή τη ζωή αυτού εδώ του κόσμου και αποκαλύπτει την ποιοτική διάσταση του μέλλοντα αιώνα, όταν βέβαια η αγάπη παραμένει «πηγή πυρός» (Ιωάννης της Κλίμακος) και όταν το γεγονός της αγάπης «φλογός μιμείται δρόμον» (Ι. Χρυσόστομος). Κι όμως «διά το πληθυνθήναι την ανομίαν ψυχήσεται η αγάπη των πολλών» (Ματθ. 24,12).
     Ο γάμος χαρακτηρίστηκε σαν ένα μυστήριο, σαν το κατεξοχήν μυστήριο της αγάπης, γιατί η αγάπη συνιστά την καρδιά του μυστηριακού χαρακτήρα του και μόνο η αγάπη υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο μέτρο και κριτήριο και εισέρχεται με την ελευθερία και τη χάρη στο χώρο του μυστηρίου. Το πραγματικό μυστήριο συνδέεται με την αγάπη και μόνο σ’  αυτόν το σύνδεσμο ο γάμος αποφεύγει την έκπτωσή του από πραγματικό σε συμβολικό μυστήριο, σε τυπική ιεροτελεστία, γι’ αυτό και η ανανέωση του γάμου σήμερα είναι δυνατή στα όρια του μυστηρίου και όχι του νόμου. Κάθε μυστήριο είναι τόπος και τρόπος συνεργίας χάρης και ελευθερίας, δυνατότητα θεανθρώπινης κοινωνίας και αγάπης. Και τούτο επειδή η σωτηρία που ενεργούν και χαρίζουν τα μυστήρια, είναι σωτηρία μέσα στην αγάπη και με την αγάπη και όχι ανταπόδοση της θείας δικαιοσύνης στα αξιόμισθα έργα μας. Μας σώζει το έλεος του Θεού, που είναι μέγα για όλο τον κόσμο, άγνωστο βέβαια σ’ εκείνους που επιδιώκουν την ατομική τους δικαίωση ή αυτοδικαίωση, την ατομική τους σωτηρία ή αυτοσωτηρία. Γιατί δεν υπάρχει ατομική σωτηρία όπως και ατομική αμαρτία, αλλά σωτηρία με τους άλλους και για τους άλλους. Το μυστήριο της σωτηρίας μας, που παρατείνεται στις μυστηριακές πράξεις της Εκκλησίας μας, είναι η πραγμάτωση της μιας και μόνης αγάπης, εκείνης δηλαδή που εκφράζεται στο καθολικό, θεανθρώπινο επίπεδο. Σωτηρία μου δεν είναι τα έργα μου αλλά ο Θεός μου, μια δωρεά, ένα όραμα καθολικό που πρέπει να μοιραστώ με τους αδελφούς μου, μια βεβαιότητα, μια εμπειρία, που πρέπει να εκφραστεί στην αγάπη και και με την αγάπη στον πλησίον μου. Μη ξεχνάμε πως, όταν καλούμαστε να μιμηθούμε το Θεό και Κύριό μας, καλούμαστε να τον μιμηθούμε στην αγάπη και το έλεός του και μάλιστα στους αμαρτωλούς. Η σωτηρία έρχεται από την αγάπη και γνωρίζεται στην αγάπη. Γίνεται τρόπος ζωής, ήθος, η αγάπη και το έλεος, με τα οποία πραγματοποιούμε το «καθ’ ομοίωσιν».
     Ο γάμος δεν είναι συμβατική ένωση και νομική συμβίωση των δύο φύλων ή δύο ατόμων, όπου καθένα προβάλλει και διεκδικεί τα δικά του ή τα θέλει και τα κάνει όλα δικά του. Δεν παύει, δυστυχώς, αυτή η συμβατικότητα και ατομικότητα να διέπει και να σφραγίζει το γάμο των ανθρώπων, ώστε ο γάμος αυτός να μεταβάλλεται σε πεδίο αντιδικιών και ερίδων, εχθρότητας και τυραννικής συμβιώσεως, όπου ο καθένας ζει τη δική του ζωή και απαίτηση και γίνεται θρασύς και κυνικός στην ανεξαρτησία του. Να γιατί ο γάμος βρίσκεται συνήθως κοντά στο διαζύγιο ή γιατί μιλούμε περισσότερο για το διαζύγιο παρά για το γάμο. Επειδή το διαζύγιο τρέφεται με τις αντιδικίες και τις διεκδικήσεις των φύλων, με την αυθαιρεσία και το «ασυμβίβαστο χαρακτήρων» των ατόμων. Το διαζύγιο δεν είναι παρά ο θρίαμβος του ατομισμού και των αυθαίρετων επιθυμιών μας, η υπόκυψηι στον πειρασμό της ανεξαρτησίας και της ατομικής ζωής. Δεν είναι παρά ο καρπός της πονηριάς να επιβληθούμε τυραννικά στον άνδρα ή στη γυναίκα μας, ή της αδυναμίας να πραγματοποιήσουμε στο πρόσωπό μας την κατεξοχήν κλήση που είναι η αγάπη. Το διαζύγιο γελοιοποιείται στις δικαιολογίες-λογική του και γελοιοποιεί και τη σοβαρότητα-εντιμότητα των ανθρώπων. Γιατί μαρτυρεί την άρνησή μας να κατανοήσουμε τον άλλο σε κάθε περίσταση και να μοιραστούμε μ’ αυτόν όλη τη ζωή μας. Ή γιατί διαστρέφει το νόημα του γάμου, που επιτέλους δεν είναι κάποια ευτυχισμένη περιπέτεια ή μέθη των σεξουαλικών παιχνιδιών, αλλά ενσάρκωση του δυσκολότερου έργου και της μεγαλύτερης τέχνης: Να ζεις μαζί με τον άλλο, να ζεις σ’ αυτόν κι αυτός σ’ εσένα, που δεν είναι παρά το έργο και η τέχνη της αγάπης. Μόνο το μυστήριο της αγάπης μπορεί πέρα και πάνω από τα ανθρώπινα δεδομένα και κριτήρια να συνάπτει σε κοινωνία ζωής δύο άγνωστα πρόσωπα και να ανεβάζει τη συζυγική σχέση στο επίπεδο μιας νέας οικειότητας και ενότητας, πέρα και πάνω από κάθε ανθρώπινη φιλία και συγγένεια.
     Μόνο η γρηγορούσα και εφευρετική αγάπη μπορεί να θεραπεύει τις αδυναμίες και τις ελλείψεις, τα πάθη και τα λάθη και να βρίσκει μια διέξοδο στο αδιέξοδο των ατομικών σκοπιμοτήτων και σχεδίων, της διαψεύσεως και της απογνώσεως, που συνήθως ακολουθούν τα σεξουαλικά και ερωτικά πράγματα. Μόνο αυτή η αγάπη μπορεί να μας θυμίζει την ευθύνη μας και να μας γνωρίζει μια μέθοδο για να διαλεγόμαστε και να κοινωνούμε με τον άνδρα ή τη γυναίκα μας, με την ίδια διάθεση και άνεση που διαλεγόμαστε και κοινωνούμε μ’ έναν άλλον άνδρα ή μια άλλη γυναίκα. Και μόνο αυτή η αγάπη μπορεί ακόμη να υπερβαίνει το μοναδικό λόγο διαζυγίου, τη μοιχεία, που συνιστά προσβολή ή απουσία της αγάπης των συγκεκριμένων προσώπων κι είναι για τούτο η μεγαλύτερη αμαρτία. Όπου δεν υπάρχει αγάπη, εκεί δεν υπάρχει γάμος ή υπάρχει η υποκρισία και ο δρόμος του διαζυγίου. Μόνο «η αγάπη ανοικοδομεί και δίνει το να κολλήσει ο ένας με τον άλλο, να συμπαγεί και συναρμοστεί» (Ι. Χρυσόστομος). Κάνει δηλαδή δυνατή τη σύναψη ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα μιας μοναδικής και διαρκούς γαμικής κοινωνίας, μιας συζυγίας και συμψυχίας που εκφράζει την ελπίδα της αιώνιας ζωής και εκφράζεται μ’ όλους τους τρόπους της καθημερινής ζωής.
    Αν ο γάμος είναι το μυστήριο της αγάπης, τότε δεν μπορεί παρά να έχει μαρτυρικό και σταυρώσιμο χαρακτήρα. Η αυθεντική αγάπη είναι σταυρός, γι’ αυτό και στο γάμο «εκφράζεται με τη μορφή του τέλειου δώρου, σύμφωνα με το πρότυπο της θυσίας του Χριστού» (Εφ. 5,25-32). Ο Θεός, η αληθινή αγάπη και συνεπώς ο μόνος διδάσκαλος και μάρτυρας της αγάπης, μόνο μια τέτοια αγάπη χαρίζει και ευλογεί, αυξάνει και τελειώνει και φανερώνει σαν το μυστήριο της ζωής και της κοινωνίας. Σ’ αυτήν και μ’ αυτήν ο γάμος γνωρίζεται σαν αληθινό μυστήριο. Το μυστήριο δεν αρνείται την ανθρώπινη πραγματικότητα του γάμου αλλά την ολοκληρώνει. Ο χριστιανικός γάμος είναι ουσιαστικά μια συνάντηση  δύο ερωτευμένων ανθρώπων, μια ανθρώπινη αγάπη που μπορεί να μεταμορφωθεί από τη μυστηριακή χάρη του Αγίου Πνεύματος σ’ ένα αιώνιο δεσμό, αδιάλυτο ακόμη κι από το θάνατο. Η μυστηριακή χάρη έρχεται να αυξήσει και να τελειώσει, να δυναμώσει και να αγιάζει την αγάπη των συζύγων και συμβίων, εκείνων που αμοιβαία αλληλοανακαλύπτονται και αλληλοσυμπληρώνονται. Το βασικό αίτημα της ιερής Ακολουθίας του εκκλησιαστικού μυστηρίου του γάμου είναι η πραγματοποίηση της ενότητας και της κοινωνίας των νυμφευομένων στο πλήρωμα της τέλειας και χαριτωμένης αγάπης. Ο Θεός ευλογεί και τελειώνει την αγαθή διάθεση και την ελεύθερη απόφαση του ανθρώπου να επιχειρήσει τα αδύνατα για τις δυνάμεις του και τα υπέρλογα για τη λογική του. Αυτή είναι η άμετρη δυνατότητα της αγάπης που είναι θεία δωρεά και όχι ανθρώπινο εφεύρημα, για να μπορεί τότε να αμφιταλαντεύεται στην αστάθεια και την ασυνέπεια των ανθρώπινων γνωμών, να διαστρέφεται στην υποκατάσταση ή αντικατάστασή της από το σεξ και τον έρωτα, να καταπνίγεται στους σαρκικούς, λογικούς, ηθικούς και κοσμικούς περιορισμούς. Μόνο η αγάπη «η τον Θεόν αίτιον έχουσα, ως πηγή εστί βρύουσα και ουδέποτε τα ρεύματα αυτής ανακόπτεται και ανελλιπής η ύλη αυτής» (Ισάακ ο Σύρος).
     Εδώ θεμελιώνεται το γεγονός του εκκλησιαστικού μυστηρίου του γάμου, ενσωματωμένου στο ευχαριστιακό μυστήριο, όπου βέβαια δεν κυριαρχεί η τελετή, αλλά απαιτείται η ποιότητα των νυμφευομένων, που εκφράζεται στην ανόθευτη αγάπη, στην «πίστιν δι’ αγάπης ενεργουμένην» (Γαλ. 5,6). Ο γάμος δε μπορεί να είναι μια απλή συναίνεση, συμφωνία ή συμβόλαιο, που προσδιορίζεται από εξωτερικές-νομικές αρχές, αλλά μυστήριο απελεύθερο από κάθε ηθικιστική υποκρισία και κοινωνική ματαιοδοξία και τελειωμένο στο πλήρωμα της χριστιανικής αγάπης, της αγάπης του Θεού, που προσδίνει όλη τη μοναδικότητά του. Η αγάπη είναι η μοναδική δυνατότητα υπάρξεως του ανθρώπου και τελειώσεώς του μέσα στη χάρη. Η αμαρτία δεν είναι παρά η απόρριψη αυτής της δυνατότητας υπάρξεως και τελειώσεως, η απόλυτη αδυναμία και κατάλυση της αγάπης. Η Εκκλησία και τα μυστήριά της ενσαρκώνουν και πάλι αυτή τη δυνατότητα, το μυστήριο της χριστιανικής και ενεργού αγάπης, σαν αδιάκοπη άσκηση της ελευθερίας του ανθρώπου μέσα στη χάρη του Πνεύματος. Πόσο πραγματικός είναι ο λόγος πως η αληθινή και ζωντανή αγάπη  είναι «ένας σοφός δάσκαλος, μα πρέπει να ξέρει κανείς να την αποκτήσει, γιατί αποκτιέται δύσκολα, αγοράζεται ακριβά, με πολύχρονη εργασία, γιατί δεν έχει αξία να αγαπήσεις για μια στιγμή, μα να αγαπάς πάντα. Τυχαία μπορεί κι ο καθένας να αγαπήσει, ακόμη κι ο μοχθηρός». Εδώ καταλαβαίνουμε πόσο το εκκλησιαστικό μυστήριο, η μυστηριακή χάρη του Πνεύματος ευλογεί, καταξιώνει και τελειώνει την αγάπη των συζύγων σε αγάπη θυσιαστική, μοναδική και αιώνια. Ο γάμος τελειώνεται στο εκκλησιαστικό μυστήριο, γιατί εδώ νικάται η πτώση, η αδυναμία και το αδιέξοδο του ανθρώπου.
     Αυτή λοιπόν είναι η μεγάλη δωρεά του εκκλησιαστικού μυστηρίου του γάμου: Μας χαρίζει εκείνο που ο άνθρωπος, παρά τα πλούσια αισθήματα και τους φλογερούς έρωτές του, δεν μπορεί να κατορθώσει. δηλαδή την «καθ’ υπερβολήν οδόν» της αγάπης που πρώτος άνοιξε και ακολούθησε ο Χριστός, με όλη την ένσαρκη οικονομία Του. Μας χαρίζει τη χάρη της τελειώσεως της ελευθερίας ή του έρωτά μας, στην ελεύθερη αγάπη ή στον πόθο του πλησίον, του άνδρα ή της γυναίκας μας. Μας δίνει τη δυνατότητα να εκφράσουμε την αλήθεια της ελευθερίας στην αλήθεια της αγάπης, που είναι η πιο βαθιά δίψα της αλήθειας του είναι και που έχει «διδάσκαλον την Αγίαν Τριάδα». Ο γάμος έρχεται να θεραπεύσει με τρόπο απόλυτα συγκεκριμένο την πληγή που άνοιξε η πτώση στη σάρκα του κόσμου, δηλαδή την άρνηση της κοινωνίας της αγάπης. «Το ξύλο της ζωής είναι η αγάπη του Θεού από την οποία ξέπεσε ο Αδάμ κι έχασε για πάντα τη χαρά» (Ισαάκ ο Σύρος). Αυτό βέβαια οφείλει να κατανοεί πρώτα η Εκκλησία, για να αποφεύγει να ευλογεί κάθε γάμο σκοπιμότητας, αθλιότητας και απιστίας, νομιμοποιώντας έτσι κάθε ατομική κενοδοξία, ηθική πώρωση και κοινωνική ματαιοδοξία.
     Ο γάμος είναι το μυστήριο της αγάπης του άνδρα και της γυναίκας που καμιά ανθρώπινη αντιξοότητα δεν μπορεί να καταστρέψει. Στο συγκεκριμένο πρόσωπο του άντρα ή της γυναίκας μου συναντώ τον πραγματικό, τον υπαρκτό πλησίον μου, που πρέπει να αγαπώ σαν τον εαυτό μου, για να πραγματοποιηθεί «εις σάρκα μίαν», η ενότητα, ο γάμος, η συζυγία, η συμβίωση. Για να καταξιωθεί ο αληθινός εαυτός μου, η ίδια μου η φύση, που είναι κοινωνική, ή αν θέλετε ερωτική, φορέας και μάρτυρας της αγαπητικής κοινωνίας και ενώσεως. Ο χριστιανικός γάμος είναι μυστήριο της μεταμορφώσεως της ανθρώπινης υπάρξεως και της επεκτάσεως της ανθρώπινης προσωπικότητας, της προσωπικής κοινωνίας και ολοκληρώσεως του ανθρώπου, του άνδρα και της γυναίκας, του άνδρα στη γυναίκα και της γυναίκας στον άνδρα, σε μια ελεύθερη αφοσίωση και αφομοίωση, προσφορά και ευθύνη, που φανερώνει και καθιστά τον άνδρα και τη γυναίκα συμβίους και συζύγους. Μόνο στο επίπεδο της αγάπης ο γάμος είναι χαρά, και δεν είναι τυχαίο πως ο Χριστός με το πρώτο του θαύμα στον γάμο εν Κανά, επισκέπτεται και συμμετέχει και στηρίζει τη χαρά των ανθρώπων, γιατί όποιος αγαπά τους ανθρώπους, αγαπά και τη χαρά τους. Χωρίς χαρά δεν μπορείς να ζήσεις αλλά και χωρίς αγάπη δε μπορείς να χαίρεσαι.
     Η αστική νοοτροπία για το γάμο ή η κακώς εννοούμενη αξιοπρέπεια και προσωπικότητα μετέβαλε τους συμβίους – συζύγους σε κυρίους, τους έριξε στον ατέλειωτο αγώνα όχι της αλληλοπεριχωρήσεως και αλληλοσυμπληρώσεως, αλλά της ανεξαρτητοποιήσεως και της κυριαρχίας του ενός πάνω στον άλλο. Όλη αυτή η παρέκκλιση τους αιχμαλώτισε στην αμοιβαία καχυποψία, στην πλήξη μιας άχαρης και ανεόρταστης ζωής, ή στην τυπική και αγχώδη διεκπεραίωση των υποχρεώσεών τους, στην καθημερινά διευρυνόμενη αντίθεση και αλληλοαπομόνωσή τους. Το σημαντικό δεν είναι να ζούμε στο ίδιο σπίτι, κάτω από το ίδιο νομικό ή κοινωνικό καθεστώς, αλλά το πώς θα περπατήσουμε στην εν Χριστώ καινότητα  και κοινότητα ζωής, που τον επίπονο δρόμο της μας ανοίγει και μας κάνει δυνατό μόνο η αγάπη. Ο γάμος είναι το κλειδί που ανοίγει την πόρτα προς την αγιότητα και την τέλεια αγάπη, ή προς την αγιότητα μέσα στην τέλεια αγάπη. Και να πως η ορθόδοξη άσκηση εικονίζει την τέλεια αγάπη: «Ει δυνατόν ην μοι ευροίν κελεφόν (λεπρό), και δούναι αυτώ το εμόν σώμα και λαβείν το αυτού, ηδέως είχον. αύτη γαρ εστίν η τελεία αγάπη» (αββάς Αγάθων).


    7. Ευχέλαιο Εις ίασιν ψυχής και σώματος...
    Στην Αγία Γραφή, στην επιστολή του αποστόλου Ιακώβου του Αδελφόθεου διαβάζουμε τα εξής:
    «Ασθενεί τις εν υμίν; Προσκαλεσάσθω τους πρεσβυτέρους της εκκλησίας και προσευξάσθωσαν επ’ αυτόν, αλείψαντες αυτόν ελαίω εν τω ονόματι αυτού. Και η ευχή της πίστεως σώσει τον κάμνοντα και εγερεί αυτόν ο Κύριος, καν αμαρτίας η πεποιηκώς αφεθήσεται αυτώ» (επιστολή Ιακώβου ε΄ 14-15).
    Δηλαδή: «Είναι κάποιος από σας άρρωστος; Να προσκαλέσει τους πρεσβυτέρους της εκκλησίας να προσευχηθούν γι’ αυτόν και να τον αλείψουν με λάδι, επικαλούμενοι το όνομα του Κυρίου. Και η προσευχή που γίνεται με πίστη θα σώσει τον άρρωστο. Ο Κύριος θα τον κάνει καλά. Κι αν έχει κάνει αμαρτίες θα του τις συγχωρήσει».
    Σύμφωνα, λοιπόν, με το αγιογραφικό χωρίο σκοπός του ιερού μυστηρίου του Ευχελαίου είναι πρωταρχικά η ίαση της σωματικής νόσου. Ευχέλαιο είναι το ιερό Μυστήριο κατά το οποίο, δια της ειδικής τελετής, αγιάζεται υπό του Αγίου Πνεύματος δια του Ιερέως το έλαιο και με αυτό χρίονται οι πιστοί εις ίαση ψυχής και σώματος.
    Το Ευχέλαιο εκφράζει την αγάπη και τη στοργή της Εκκλησίας προς ένα άρρωστο μέλος της, για το οποίο προσευχόμαστε. Το Μυστήριο δεν είναι μια πράξη μαγική. Εκείνο που απαιτείται είναι η πίστη και η μετάνοια, καθώς και η προσευχή στο όνομα του Κυρίου Ιησού.
    Η τέλεση του μυστηρίου γίνεται κανονικά από επτά Ιερείς, όσα και τα ευαγγελικά αναγνώσματα αλλά και οι ευχές του Μυστηρίου. Σήμερα όμως τελείται και από έναν Ιερέα.
    Το Ευχέλαιο τελείται για τη ψυχή και το σώμα κάθε ανθρώπου που ασθενεί. Σε ασθενείς που, εξ αιτίας σοβαρότατης ασθένειας, είναι ανίκανοι να εκφράσουν και να ομολογήσουν τις αμαρτίες τους στον Ιερέα-Πνευματικό, είναι αποδεκτό ότι συγχωρούνται οι αμαρτίες με το Μυστήριο του Ευχελαίου.
    Βέβαια, η τέλεση του μυστηρίου δεν περιορίστηκε μόνο στους σωματικά ασθενείς, αλλά επεκτάθηκε γενικότερα για όλους τους πιστούς, για την ενδυνάμωση και την καταλληλότερη προετοιμασία τους στα πνευματικά αγωνίσματα. Γι’ αυτό και πολλοί πιστοί προσκαλούν στο σπίτι τους τον ιερέα για να τελέσει το μυστήριο όχι μόνο όταν ασθενούν, αλλά και για πνευματική ενίσχυση (π. χ. την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής). Ο κύριος σκοπός όμως στο οποίο αποβλέπει το Μυστήριο παραμένει η θεραπεία των σωματικών ασθενειών και όχι η άφεση των αμαρτιών για τον χριόμενο. Το Ευχέλαιο δεν καταργεί φυσικά το ιερό Μυστήριο της Εξομολογήσεως, αλλά σε αυτό δίδεται άφεση αμαρτιών που έγιναν από άγνοια ή εκείνων που λησμονήσαμε, αλλά μετανιώσαμε γι’ αυτές.
    Τη Μεγάλη Τετάρτη η Ορθόδοξη Εκκλησία τελεί σε όλους τους Ιερούς Ναούς το μυστήριο του Ευχελαίου, και το τελεί για όλους τους πιστούς, είτε είναι υγιείς, είτε ασθενείς, και χρίει όλους τους χριστιανούς «εις ίασιν ψυχής και σώματος». Και η τέλεση αυτή σκοπό έχει σκοπό την καταλληλότερη ψυχοσωματική προετοιμασία μας για τη συμμετοχή μας στο Θείο Πάθος του Σταυρωθέντος και Αναστάντος Κυρίου μας.
    Δομή του Μυστηρίου
    • Ευχές για τον Αγιασμό του Ελαίου
    • Ανάγνωση 7 Αποστολικών περικοπών
    • Ανάγνωση 7 Ευαγγελικών περικοπών
    • Ευχές για τους πιστούς
    • Επάλειψη των πιστών με αγιασμένο έλαιο –το οποίο συμβολίζει την αγαθότητα του Θεού- στο μέτωπο και στα χέρια
    Τι χρειάζεται για την τέλεση του Μυστηρίου:
    Πρώτα να συνεννοηθείτε με τον Ιερέα για την ημέρα και την ώρα της τελέσεως. Την ημέρα εκείνη πρέπει, σε ένα ευπρεπισμένο τραπέζι του σπιτιού, να υπάρχουν:
    • Μια εικόνα του Χριστού ή της Παναγίας
    • Ένα πιάτο με αλεύρι (με το οποίο αργότερα θα κάνουμε πρόσφορο) ή ένα πρόσφορο που θα δώσουμε στην Εκκλησία για να προσκομιστεί
    • Θυμιατό στο οποίο θα καίει λιβάνι
    • Επτά κεριά πάνω στο πρόσφορο ή στο αλεύρι τα οποία ανάβει ένα–ένα ο ιερέας σε κάθε ευαγγελική περικοπή
    • Ένα αναμμένο καντήλι ή ποτήρι με λάδι και αναμμένο φυτίλι
    • Ξυλάκια με βαμβάκι για επίχριση
    • Ένα χαρτί με τα ονόματα της οικογένειάς μας και όσων παραβρίσκονται στο Ευχέλαιο, που θα μνημονεύσει ο Ιερέας κατά τη διάρκεια του ιερού Μυστηρίου


    8.ΙερωσύνηΟι ποιμένες της Εκκλησίας
    Ιεροσύνη είναι το θεοσύστατο αυτό μυστήριο κατά το οποίο η θεία χάρη μεταδίδεται σ΄ αυτόν που λαμβάνει έναν από τους τρεις βαθμούς της Ιεροσύνης. Η μετάδοση γίνεται με την επίθεση των χειρών του Επισκόπου πάνω στη κεφαλή του προχειριζομένου, κατά την στιγμή που αναγιγνώσκει την ανάλογη ευχή.
    Το χάρισμα της Ιεροσύνης καθιστά αυτοστιγμεί τον προχειριζόμενο ικανό ώστε, με εγκυρότητα, να ασκεί την πνευματική εξουσία και τα λειτουργήματα του οικείου Ιερατικού βαθμού αλλά και του παρέχει τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να αναδειχθεί σε λειτουργό του Κυρίου με τη συνεργασία του με την θεία Χάρη
    Οι Άγιοι απόστολοι έχοντας λάβει το Πνεύμα το Άγιον κατά την ημέρα της Πεντηκοστής και με την επίθεση των χειρών τους στις κεφαλές των χειροτονουμένων εγκατέστησαν πρεσβυτέρους σε κάθε τοπική Εκκλησία και τους εμπιστεύθηκαν στη προστασία του Κυρίου τον οποίο είχαν πιστέψει.
    Το σώμα της Εκκλησίας, κεφαλή του οποίου είναι ο Χριστός, διακονείται και υπηρετείται από εκείνους που εκλέγονται από τον Κύριο και αναλαμβάνουν το ύψιστο αξίωμα της Ιεροσύνης, δηλ. τους Επισκόπους, τους Ιερείς και τους Διακόνους. Είναι μεγάλη τιμή και ευθύνη, διότι εκείνοι χρησιμοποιούνται από τον ίδιο τον Θεό για την διακονία Του. «Όλους δεν τους χειροτονεί ο Θεός, μέσω όλων όμως Εκείνος ενεργεί, και αν ακόμη συμβαίνει να είναι ανάξιοι, για να σωθεί ο λαός» μας λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος.
    Με το μυστήριο της Ιεροσύνης λαμβάνει ο Επίσκοπος όλη την εκκλησιαστική αυθεντία και διακονία και ασκεί πλήρως το τρισσό αξίωμα του Κυρίου, διδάσκοντας τον θείο λόγο, επιτελώντας τα ιερά Μυστήρια και διοικώντας την Εκκλησία. Ο Πρεσβύτερος επιτελεί όσα και ο Επίσκοπος, πλην του μυστηρίου της χειροτονίας (δηλ. της μετάδοσης της ιεροσύνης), των εγκαινίων του Ναού και του καθαγιασμού του Αγίου μύρου. Ο Διάκονος βοηθά (διακονεί) τον Επίσκοπο και τον Πρεσβύτερο στις ιερές Ακολουθίες.

    α. Τα άμφια των Κληρικών
    Η θεολογική σημασία των αμφίων, η οποία υπαγόρευσε τη χρήση τους, είναι ότι ο Λειτουργός δεν τελεί αφ' εαυτού τα μυστήρια, αλλά δυνάμει Χριστού και της Ιεροσύνης της Εκκλησίας, την οποία κατέχει δια της χειροτονίας «εν Πνεύματι Αγίω», «ενδεδυμένος την της ιερατείας χάριν».
    Διατηρούν κατά βάση την παλαιά τους μορφή και με αυτά διακρίνονται οι επί μέρους βαθμοί της Ιεροσύνης. Είναι επτά, κατά τον τύπο των επτά χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος και τον ιερό αριθμό της πληρότητας. Κατανέμονται αναλόγως στους τρεις βαθμούς της Ιεροσύνης:
    Στο Διάκονο τρία άμφια για το ιερό του αριθμού, δηλ.  στιχάριο, οράριο και επιμάνικα. Στον Πρεσβύτερο πέντε, κατά τον αριθμό των πέντε αισθήσεων, δηλ. στιχάριο, επιτραχήλιο, επιμάνικα, ζώνη και φελώνιο. Στον Επίσκοπο επτά για την πληρότητα της Ιεροσύνης
    Τα άμφια του Διακόνου
    α. Το Στιχάριο. Είναι ποδήρης χιτώνας, κοινός για τους τρεις βαθμούς της Ιεροσύνης με φαρδιά μανίκια. Το χρώμα του είναι συνήθως λευκό, σύμβολο της αγνότητας και της πνευματικής χαράς. Συμβολίζει τη φωτεινή των Αγγέλων περιβολή και το καθαρό και αμόλυντο της ιερατικής τάξεως, καθαρότητα για την οποία οι Λειτουργοί καταξιούνται της θείας Χάρης. Αυτό μαρτυρεί και το Γραφικό χωρίο που λέγουν οι κληρικοί κατά την ένδυση τους: «Αγαλλιάσεται η ψυχή μου επί τω Κυρίω, ενέδυσε γαρ με ιμάτιον σωτηρίου...».
    β. Το Οράριο (orare = προσεύχεσθαι). Είναι ταινία υφάσματος, που φέρεται στον αριστερό ώμο, (με τα άκρα ένα εμπρός και ένα πίσω) και γραμμένο σ' αυτό το Άγιος, Άγιος, Άγιος. Έξεικονίζει τις πτέρυγες των Αγγέλων, εφ' όσον «οι Διάκονοι... εις διακονίαν αποστελλόμενοι προστρέχουσιν».
    γ. Τα Επιμάνικα. Με αυτά, κοινά και για τους τρεις βαθμούς της ιεροσύνης, συγκρατούνται τα άκρα του στιχαρίου μαζί με τα λοιπά ενδύματα του Λειτουργού. Εικονίζουν την παντοδύναμη ενέργεια του Θεού και των Τιμίων Δώρων που προσφέρονται με τα χέρια του Ιερουργού. Γι' αυτό λέγουν οι κληρικοί όταν τα ενδύονται τα ψαλμικά χωρία: «Η δεξιά Σου Χείρ, Κύριε, δεδόξασται εν ισχύι....» και «Αι χείραι Σου εποίησαν με και έπλασαν με...». Συμβολίζουν και τα δεσμά του Κυρίου με τα οποία δεμένος οδηγήθηκε προς τον Πιλάτο.
    Τα άμφια του Πρεσβυτέρου
    α. Το Στιχάριο
    β. Τα Επιμάνικα
    γ. Το Επιτραχήλιο
    . Είναι σαν το οράριο, φέρεται στον τράχηλο από τους Πρεσβυτέρους και Επισκόπους και έχει και τα δύο άκρα εμπρός. Εικονίζει την άνωθεν κατερχόμενη χάρη του Παναγίου Πνεύματος. Γι' αυτό ενδυόμενοι αυτό οι ιερείς και αρχιερείς λέγουν: «Ευλογητός ο Θεός ο εκχέων την χάριν επί τους Ιερείς Αύτου...». Τα κρόσσια που υπάρχουν στο κάτω άκρο του επιτραχηλίου συμβολίζουν τις ψυχές των ανθρώπων του ποιμνίου τους, για τις οποίες είναι υπεύθυνοι και θα λογοδοτήσουν κατά την ήμερα της κρίσεως. Χωρίς επιτραχήλιο καμία ιεροπραξία δεν μπορεί να τελεσθεί.
    δ. Η Ζώνη. Η ζώνη την οποία φέρει ο Πρεσβύτερος και ο Επίσκοπος για να συγκρατεί τα άμφια, αποτελεί υπόμνηση της πνευματικής αποστολής και της ευθύνης τους. Συμβολίζει την ετοιμότητα που πρέπει να έχουν για την απόκρουση καθενός εναντίου, κατά την προτροπή του Κυρίου: «Έστωσαν υμών αι οσφύες περιεζωσμέναι και οι λύχνοι καιόμενοι...» (Λουκ. ιβ', 35).
    ε. Το Φελώνιο. Είναι ένδυμα αρχαϊκής μορφής, χωρίς χειρίδες (μανίκια) και φέρεται από την κεφαλή. Συμβολίζει τον άρραφο χιτώνα του Κυρίου και την επίγεια Εκκλησία. Όπως ο χιτώνας είναι άρραφος και ένα τεμάχιο, έτσι πρέπει και η Εκκλησία να είναι ΜΙΑ. Κατά τον Άγιο Γερμανό Κων/πόλεως, το φελώνιο εικονίζει την πορφύρα, με την οποία ενέπαιζαν τον Κύριο μας, γεγονός το όποιο πρέπει να έχει κατά νουν πάντοτε ο πρεσβύτερος.
    στ. Το Επιγονάτιο. Είναι ρομβοειδές ύφασμα εξαρτώμενο από τη ζώνη με παράσταση τον Νιπτήρα του Μυστικού Δείπνου ή την Ανάσταση. Το φέρει ο Αρχιερέας και κάθε οφφικιούχος πρεσβύτερος. Εικονίζει το λέντιο με το όποιο ο Κύριος έπλυνε τα πόδια των Μαθητών Του. Συμβολίζει και την πνευματική μάχαιρα, «εν ώ δυνήσεσθε πάντα τα βέλη του πονηρού τα πεπυρωμένα σβέσαι... και την μάχαιραν του πνεύματος, ό εστίν ρήμα Θεού» (Εφ. στ', 16). Κατά τον Άγιο Συμεών Θεσσαλονίκης, συμβολίζει και τη νίκη κατά του θανάτου και την Ανάσταση του Κυρίου. Γι' αυτό ενδυόμενοι οι λειτουργοί λέγουν: «Περίζωσαι την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου, Δυνατέ...».
    ζ. Ο επιστήθιος Σταυρός. Εξαρτάται με αλυσίδα από το λαιμό στο στήθος του οφφικιούχου πρεσβυτέρου. Συμβολίζει τον Σταυρό του Κυρίου, αλλά και τον σταυρικό-θυσιαστικό χαρακτήρα της ιερωσύνης.
    Τα άμφια του Επισκόπου
    α. Το Στιχάριο
    β. Τα Επιμάνικα
    γ. Το Επιτραχήλιο
    δ. Η Ζώνη
    ε. Το Επιγονάτιο
    στ. Ο επιστήθιος Σταυρός
    ζ. Ο Αρχιερατικός σάκκος
    . Αυτός αντικατέστησε στην περίοδο της τουρκοκρατίας το πολυσταύριο φελώνιο του Επισκόπου, που έγινε κατ' απομίμηση του αυτοκρατορικού σάκκου. Διατήρησε όμως το συμβολισμό του φελωνίου, καθ' όσον ο Αρχιερέας εικονίζει τον Χριστό. Οι κωδωνίσκοι του σάκκου εξεικονίζουν τους δώδεκα κωδωνίσκους του Ααρών και συμβολίζουν το διδακτικό κήρυγμα του Αρχιερέα.
    η. Η Ποιμαντική ράβδος. Είναι σύμβολο της ποιμαντικής και πνευματικής εξουσίας του Επισκόπου. Στο άνω μέρος φέρει τον Τίμιο Σταυρό μεταξύ δύο όφεων, για να υπενθυμίζει τη ρήση του Κυρίου «Ιδού εγώ αποστέλλω υμάς ως πρόβατα εν μέσω λύκων» (Ματ. ι', 16).
    θ. Το Ωμοφόριο (μικρό και μεγάλο). Είναι ταινία υφάσματος σταυρουμένη στο στήθος, με τα δύο άκρα το ένα εμπρός και το άλλο πίσω. Συμβολίζει το πλανηθέν πρόβατο που ο Χριστός έφερε επί των ώμων Του. Γι' αυτό συνίσταται να είναι κατασκευασμένο με μαλλί προβάτου. Μέχρι και την ανάγνωση του Αποστόλου, ο Επίσκοπος φέρει το μεγάλο Ωμοφόριο (το ανωτέρω). Μετά το Ευαγγέλιο και μέχρι το τέλος της Θ. Λειτουργίας φέρει το μικρό Ωμοφόριο (με τα δύο άκρα εμπρός), το όποιο φέρει και σ' όλες τις λοιπές ακολουθίες.
    ι. Η Αρχιερατική Μίτρα. Έχει την αρχή της στην Παλαιά Διαθήκη. Συμβολίζει τον ακάνθινο στέφανο, αλλά και το βασιλικό αξίωμα του Κυρίου, δεδομένου ότι ο Αρχιερέας είναι ζώσα εικόνα του Χριστού στην Εκκλησία Του. Η χρήση της επεκτάθηκε μετά τον 16ο αιώνα.
    ια. Το Αρχιερατικό Εγκόλπιον. Εξαρτάται με αλυσίδα από το λαιμό στο στήθος του Αρχιερέα. Καθιερώθηκε το έτος 1856, σαν διακριτικό γνώρισμα του Αρχιερατικού αξιώματος. Συμβολίζει τη σφραγίδα και την ομολογία της πίστεως. Στο ωοειδές σχήμα του εικονίζεται ο Χριστός με το δεξί χέρι ευλογων, και στο αριστερό κρατών Ευαγγέλιο.
    ιβ. Τα Δικηροτρίκηρα. Πρόκειται για τις βάσεις με τα δύο και τα τρία κεριά που κρατά ο Αρχιερέας και με τα όποια ευλογεί το λαό. Τα δίκηρα συμβολίζουν τις δύο φύσεις του Κυρίου. Τα τρίκηρα συμβολίζουν την Αγία Τριάδα. Μ' αυτά σφραγίζει το Ευαγγέλιο κατά την ψαλμωδία του Τρισαγίου Ύμνου και μετά ευλογεί τον λαό.
    ιγ. Ο Αρχιερατικός Μανδύας. Φέρεται από τον Αρχιερέα όταν χοροστατεί στις ιεροπραξίες που δεν απαιτείται πλήρης στολή, π.χ. κατά τη διάρκεια του Όρθρου.
    Οι Λειτουργοί φορούν «άπασαν» την ιερατική τους στολή κατά τη Θεία Λειτουργία και σ' ορισμένες άλλες ακολουθίες προσδιοριζόμενες από το «Τυπικό» της Εκκλησίας, όπως στην τέλεση της Προσκομιδής, στον Όρθρο του Μεγάλου Σαββάτου, στον Εσπερινό της Μεγ. Παρασκευής, του Πάσχα και της Πεντηκοστής. Στις άλλες τελετές Μυστηρίων φορούν επιτραχήλιο και φελώνιο ο Πρεσβύτερος, επιτραχήλιο και ωμοφόριο ο Επίσκοπος και στιχάριο και οράριο ο Διάκονος. Σε άλλες ιερές Ακολουθίες ο Ιερέας φέρει μόνο το Επιτραχήλιο.

    β. Τα άμφια της αγίας Τραπέζης
    H Αγία Τράπεζα συμβολίζει τοn θρόνο του Θεού, αλλά και τον τάφο Του. Είναι φυσικό λοιπόν να στολίζεται και να καλύπτεται αναλόγως, όπως αρμόζει στοn θεϊκό αυτό θρόνο (ή και τάφο).
    Για ένδειξη τιμής, αλλά και για αισθητικούς λόγους η Αγία Τράπεζα καλύπτεται από τα καλύμματα:
    α. Το ΚατασάρκιοΕίναι λευκό λινό ύφασμα, με το όποιο καλύπτεται η Αγία Τράπεζα την ώρα που τελούνται τα εγκαίνια του Ναού. Εικονίζει τη νεκρική σινδόνα του Χριστού και δεν άλλάσσεται.
    β. Η Ενδυτή Είναι κάλυμμα πολυτελείας, η λεγόμενη στολή της Αγίας Τραπέζης, στρώνεται πάνω από το Κατασάρκιο, σύμβολο της δόξης και της θείας ευπρεπείας. Τα καλύμματα αυτά είναι κατά περιόδους διαφόρων χρωμάτων.

    γ. Το Ειλητό
    Ύφασμα που απλωνόταν μόνο κατά την τέλεση της Θείας Ευχαριστίας μετά την απόλυση των Κατηχουμένων. Έμενε διπλωμένο κάτω από το Ευαγγέλιο. Σήμερα το Ειλητό, όπου υπάρχει, χρησιμοποιείται για κάλυμμα του Αντιμηνσίου.
    δ. Το Αντιμήνσιο Είναι τεμάχιο υφάσματος (διαστάσεων 40 χ 50 περίπου εκατοστών) πάνω στο oποίο έχουν ζωγραφιστεί ποικίλες ιερές παραστάσεις και σύμβολα. Κύρια παράσταση είναι ο Χριστός κατά τον τύπο του Επιταφίου, ή ο Χριστός στην άκρα ταπείνωση. Τα Αντιμήνσια καθαγιάζονται συνήθως στα εγκαίνια Ναών, χρίονται με Άγιο Μύρο και προσάπτονται, σε μία τουλάχιστον γωνία τους, Άγια Λείψανα.
    Όταν τελείται η Θεία Λειτουργία σε μη εγκαινιασμένους Ναούς, σε εξωκλήσια, σε Στρατόπεδα ή στην ύπαιθρο, χρησιμοποιείται ως «φορητή» εγκαινιασμένη Αγία Τράπεζα, το Αντιμήνσιο (αντί + mensa = αντί τραπέζης). Σ' αυτή την περίπτωση πρέπει να υπάρχουν οπωσδήποτε προσραμμένα Άγια Λείψανα.
    Τα Αντιμήνσια χρησιμοποιούνται σε όλους τους Ιερούς Ναούς, εγκαινιασμένους και μη. Στη δεύτερη περίπτωση πρέπει να έχουν Άγια Λείψανα. Όπου το Αντιμήνσιο το καλύπτουν με το Ειλητό, το προστατεύουν και από τις φθορές (π.χ. τριβή με το Ευαγγέλιο).

    πηγή:http://www.faneromenihol.gr/ & αποστολική διακονία.